Home page
Send mail
Forward
Back


       Abunə


BİZİM LAYİHƏLƏR









İNFORMASİYA BURAHIŞLARI

İnformasiya vərəqləri - gender nəzəriyyələrini, ictimai həyatın müxtəlif sahələrində gender münasibətlərinin müzakirə problemlərini işıqlandıran xüsusi buraxılışlardır (çap analoqu bölgələrdə yayılmışdır). Nəşrlərdə tədqiqatçılar haqda məlumatı AGİM -in məsləhətçiləri hazırlamışlar.




TƏDQİQATLAR

Bölmədə 1998-ci ildən indiki dövrə kimi Azərbaycan müəllifləri tərəfindən keçirilmiş gender tədqiqatları təqdim edilmişdir.




QAYNAR XƏTT

Təqdim edilmiş ünvanlardan hüquqi, psixoloji və tibbi yardım almaq olar.

YARDIM FORMALARI

Böhran mərkəzi:
t: 4943376
wcc@online.az


Hüquqi məsləhət, psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri.

MHAIDS Azerbaijan:
t: 5106614 mhaids@initiative.az


psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri

Elmi-tədqiqat Mərkəzi "AREAT"
t: 438 15 77:

areat@azeronline.com

nikah qeydiyyatı zamanı ailədə iqtisadi zorakılığın qarşısını alan tədbirlər kimi, nikah müqaviləsinin bağlanmasının mümkünlüyünə dair məsləhətlər

LTD "Law and Order"
t: (050) 341 06 60
law_order@gender-az.org


hüquqi məsləhət, məhkəmə iddialarının tərtibi, məhkəməyə qədər sənədlərin hazırlanması, ictimai müdafiəçi (ittihamçı) sifətində məhkəmə iclaslarında iştirak

"Təmiz dünya" vətəndaş hüquqları uğrunda sosial birlik
t: 497 10 58


Trafik qurbanlarına dəstək və trafik qurbanlarına sığınacağın verilməsi. Sığınacağın yeri ciddi surətdə məxfidir, onun yerini ancaq işçilər bilir. Qurbanlar və sığınacaq haqda informasiya gizli saxlanılır. Qurban, oraya düşəndən rəsmi hakimiyyətin icazəsinə kimi daima sığınacağın ərazisində yaşayır. Verilmiş informasiya KİV-lərdə dərc edilmir.




SƏS VERMƏ

“Azərbaycan Respublikasında gender bərabərliyi haqda” Qanunla tanışsınızmı?
Bəli
Yox

  


AİLƏ VƏ TƏHSİL


Cəmiyyətin inkişafının əsasında duran insanın formalaşması təlim və təhsilin durumundan çox asılıdır. Təlim prosesində məktəb və müəllimin vəzifəsi olduqca böyük və məsuliyyətlidir. Şagird məktəbə qədər onu əhatə edən mühit və əşya haqqında müəyyən təsəvvürə və dil vərdişlərinə sa­hib olmalıdır. Bu sahədə onun bilik və bacarığı olduqca məhdud və təkmilləşmiş halda olur. Bu zaman uşağın idrakı çox vaxt natamam, yanlış, qeyri dəqiq olur. Ona yol göstərilməzsə, onun gələcək inkişafında, hətta yaşa dolduğu zamanlarda belə idrakı təkmilləşməmiş qalar və onu əhatə edər dar və məhdud çərçivədən kənara çıxa bilməz.

Böyük Nizami hələ orta əsrlərdə insan həyatında təlimin əhəmiyyətindən bütün əsərlərində yeri gəldikcə bəhs etmişdir.

Həyatın mənasını elm öyrənməkdə görən şair «Yeddi gözəl» poemasında insanları təhsil almağa, dünyanın sirlərinə bələd olmağa çağırır. Hər bir şəxs günlərini boş mənasız keçirməməlidir. Hamı elmə, biliyə yiyələnməlidir. Nizami elmli, savadlı insanları mənəviyyatca ölməz sayır va yüksəkdə hesab edir:

 

Sən çalış yaxşıca öyrən dünyanı,

Bəşəri bitkini, daşı, heyvanı.

Qalacaq ədəbi nə şey dünyada,

Öyrən günlərini vermədən bada.

Kim ki, öz-özünü düşmüşdür başa,

Ona ölüm yoxdur, о ölməz haşa.

 

Sonrakı əsəri «Xosrov və Şirin»də də bu fikrə qayıdır. O, göstərir ki, biliyə malik olan dünyanı qazanır. Mənasız sözlərdən, boş əyləncələrdən uzaqlaşmaq insanı ucaldır. Şair ogluna deyir ki, bilik əldə etsən, namuslu olsan, atanın da həyatda başı uca olar. Nizami burada uşağın təlimində valideynin rol və təsirini yüksək qiymətləndirir. О bildirir ki, uşaqların tərbiyəsində ata və ananın bir-birinə münasibətinin böyük rolu vardır.

Demokratik cəmiyyət yaratmaq istədiyimiz bu tarixi mərhələdə təhsilin insan həyatında rolu qənaətbəxşdirmi?

Bu suallarla tez-tez qarşılaşırıq. Təhsilin klassik maddi durumu müasir cəmiyyətin qoyduğu tələblərə cavab verirmi?

İnsanların müasir sosial-iqtisadi durumu ilə indiki təhsilin təşkilinin bir-birinə uyğunlaşmaması halları baş verir. Maddi iqtisadi durumla təfəkkür tərzinin, geri qalması dünyada gedən qlobal proseslərin, yeni elmi mahiyyətini baş verən dəyişikliklərin dərk edilməsində ziddiyyətlər yaradır. Bu təhsil sistemində yeni texnalogiyaların tətbiqindəki nöqsanlarla izah edilə bilər.

Eyni zamanda təhsilin tam surətdə inkişafına mane olan amillərdən biri də məktəbəqədər dövrdə və məktəbdə təlim-təhsil prosesi zamanı valideynlərin uşaqları kifayət qədər nəzarət etməməsidir. 

Birinci halda valideynin uşaqlarla məşğul olmağa vaxtı olmaması, digər halda isə ata və ya ananın lazımi qədər savadlı olmamasıdır. Bunun nəticəsində uşaqlar nəzarətsiz şəkildə təlimlə məşğul olurlar. Uşaq bu halda özü bildiyi kimi heç bir istiqamət verilmədən təlim alır. Nəticədə isə bir və ya bir neçə fənlər üzrə biliklər almasına, digər fənlərdən isə geriləməsinə gətirib çıxarır.

Təhsilin inkişafına mane olan amillərdən biri də şagirdlərin böyük əksəriyyətinin dərsliklə tam təmin olunmamasıdır. Azərbaycanın böyük maarifçisi, mütəffəkiri Həsən bəy Zərdabi hələ keçən əsrin əvvəllərində «Açıq məktub» adlı məqaləsində bu haqda belə yazmışdır:

«Müəllim qardaşlarımız, siz məgər qəzet oxumursunuz. Eşitmisiniz nə qədər yazıqlar, «oxuyun, elm təhsil edin». Məktəblərdə şagirdlər ağlaşırlar ki, oxumaq üçün kitablarımız yoxdur. ...Cəmiyyət ayda bir dəfə çıxan elm (jurnalı) kitabçası çap eləsin ki, orada şagirdlər oxumaq üçün məqalələr və qeyri şagirdlərə lazım olan şeylər barəsində danışıq olsun».2

Demək olar ki, bır əsrə qədər vaxt keçməyinə baxmayaraq bu problem hələ də aktuallıq kəsb edir. Əlbəttə, bu problemin həlli bütün səviyyələrdə nəzarətdə saxlanılmalıdır. Əhalinin elə təbəqəsi vardır ki, uşaqlarına pulla kitab almaq iqtidarında deyildir. Bu haqda əlaqədar təşkilatlar müvafiq addımlar atmalıdırlar. Uşaqların kitablarla təmin edilməsi məsələsi təhsildə ən vacib problemlərdən biridir.

Son illərdə Azərbaycan qadınlarının həyatında mühüm dəyişikliklər olmuşdur. Qadınlarımız ictimai, iqtisadi, mənəvi həyatın bütün sahələrində kişilərlə bərabər hüquqlar qazanmış və yaradıcı surətdə cəmiyyətdə xidmət etmişlər.

Lakin onu da qeyd etmək düzgün olar ki, bu lazımi səviyyədə deyildir. Belə ki, ailədə, məişətdə, kollektivdə icti­mai sahədə kişi və qadın münasibətləri düzgün başa düşülməmişdir. Fikrimizcə bununla əlaqədar qeyri dövlət təşkilatlarının üzərinə kütlələr arasında təbliğat apararaq işini gücləndirmək düşür. Bəziləri bu işi təkcə cəmiyyətdəki fəaliyyətini araşdırmağa və öyrənməyi, qadınların сəmiyyətdəki rolunu təmin etməyi bu məsələnin həlli kimi dəyərləndirirlər. Əlbəttə, bu məsələnin həllini qadınların təkcə ictimai həyatda rolunu araşdırmağa və onların ictimai həyatda bərabər hüquqluğunu təmin etmək məsələsi уеnə də bu problemin həllinə birtərəfli yanaşmaq hesab olunur. Bu məsələnin həllinə birtərəfli yanaşmaq düzgün olmaz.

Elmi ədəbiyyatda qeyd olunduğu kimi, kişi və qadınlar arasında münasibətlərin bioloji və sosial anlamalar arasında olan fərq əhəmiyyətə malikdir. Məhz bu problemin həlli ilə əlaqədar olaraq bütün müzakirələrdə həm yaşlılar, həm də gənclər, həm ziyalılar, bir sözlə həm kişi və həm də qadınlar iştirak etməlidirlər.

Bəzən ortaya belə bir sual çıxır. Gender probleminin araşdırılması zamanı ən çox səslənən qadınların hüquqlarının pozulması məsələsidir? Məgər kişilərin və ya kişi cinsindən olan işçilərin hüquqları az pozulurmu. Bəzi təşkilatlarda kişi cinsindən olan işçilərin hüquqlarının pozulması hallarına tez-tez təsadüf olunur. Onların əməyindən kölə kimi istifadə edilməsi buna bariz misaldır. Bəzən də onların ağır iş şəraitində işləməsi, iş vaxtı lazımi qaydada qidalanmaması, bəzən də səhlənkarlıq nəticəsində hətta ölümlə nəticələnən qəzalarmın baş verməsi zamanı insanlara göstərilən laqeydlik. Onların ailələrinə pensiyaların verilməməsi, yaxud da insanların şikayət və narazılıqlarına məhəl qoyulmaması bunun aydın-açıq nümunəsidir. Bəzən də işçilərin müqavilə vaxtının hələ qurtarmamasına baxmayaraq işdən qovulması halları da müşahidə edilir. Deyilənlərlə yanaşı yenə də bizə məlumdur ki, qadın hüquqları təəssüf ki, əksər hallarda pozulur. Bunu həm ailə daxilində, həm də cəmiyyətdə aydın görürük. Fikrimizcə, insanların maariflənməsi, mənəvi cəhətdən zənginləşməsi bu problemin həllinin mühüm amillərindən biridir. Eyni zamanda bu problemə birtərəfli yanaşmaq da düzgün olmaz. Əgər söhbət təkcə bir cinsin maariflənməsindən, mənəvi zənginliyindən gedirsə, уеnə də məsələ həll edilmiş olmaz. Yəni qadın maariflənərsə, ailədə kişi isə onun səviyyəsindən aşağıda durursa, yaxud da əksinə belə halda da о ailə möhkəm ola bilməz. Belə ki, insanların maariflənməsi, onların dünyagörüşünün artırılması əsas məsələlərdən biri hesab edilir. Birinci növbədə ölkənin təhsil sisteminə diqqəti artırmaq, onun keyfiyyətinə nəzarət etmək dövlətin ən mühüm strategiyası olmalıdır. Respublikamızda 6 yaşdan 16 yaş arası təhsilin icbari olmasına baxmayaraq buna çox vaxt əməl olunmur. Elə kənd və qəsəbələrimiz vardır ki, orada təhsilin keyfiyyəti çox aşağı səviyyədədir. Elə məktəblər var ki, orada qızlar zəif məktəbə gedirlər. Belə ki, onların ya orta icbari təhsilləri olmur, ya da heç bir ixtisas qazana bilmirlər. Bəzi kənddə aparılan araşdırma nəticəsində məlum olmuşdur ki, bir məhəllədə kəndin dörddə bir hissəsində yaşayan 10 ailədə 27 yaşla 40 yaş arasında heç bir yerdə işləməyən heç bir icbari təhsil olmayan 19 nəfər subay qız yaşayır. Nə ata-ana, nə də əlaqədar təşkilatlar onların nə təhsili nə də işi haqda düşünməmişlər. Belə hallar daha çox kənd və qəsəbələrimizdə adi hal kimi qalmaqdadır. Həmin rayonun əlaqədar təşkilatları onların problemləri ilə məşğul olmurlar. Halbuki onların icbari təhsilləri ilə maraqlanan olsaydı, yaxudda onlara müэууən bir ixtisas verilmiş olsaydı, uyğun iş yerləri açılsaydı bu məsalə öz həllini tapmış olardı. Мənə məlumdur ki, bunların xalça toxumaq bacarığı vardır. Lakin bu məsələ hələ də öz həllini tapmamışdır.

Bəşər tarixinə cinslər arasında münasibətlər baxımından yanaşmaq köhnə təsəvvürlərimizi dəyişir. Cəmiyyətin inkişafının indiki bəzi problemlərinə də təsir edir. Eyni za­manda gələcəyin inkişafının istiqamətlərinə də müsbət təsir göstərir.

Beləliklə gender təkcə qadın problemi deyil. Cinslər arasında ahəngdarlıq axtarışıdır. Нəm də o, insanın daxili qüvvəsini araşdırmağı tələb edir və açır.

Bildiyimiz kimi tarixi faktlar da göstərir ki, qadınların cəmiyyətdə və siyasi həyatda imkanları, intelektual potensialı böyükdür. Belə olan təqdirdə bəs nə üçün onlar bu mühitdə kişilərə nisbətdə çox azlıq təşkil edirlər. Fikrimizcə, buna təsir edən mənfi hallarla yanaşı ən mühüm səbəblərdən biri ailənin maariflənməsidir. Ona görə də ailə və təhsil ən önəmli məsələ hesab edilməlidir.

 

İstifadə olunmuş ədəbiyyat:

 

1. N.Gəncəvi. «Yeddi gözəl», Azərnəşr, Bakı, 1941, s.26.

2. Həsən bəy Zərdabi.  Seçilmiş əsərləri.  Bakı, 1960, səh.249.

3. Fəlsəfə və Gender (Məcmuə) Bakı, 2005.

 

Elmira Təhməzova

SAYTIN XƏBƏRLƏRİ

"Gender və din"/"Məqalələr" bölməsində Elşad Mirinin kitabları təqdim edilmişdir:
- İslam dini zorakılığı qadağan edir
- İslamda qadın-kişi bərabərliyi
- İslamda qadının ictimai həyatdakı rolu
- İslamda ailə həyatı




VİRTUAL MUZEY

XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda qadınların ictimai fəallığının gözəl nümunələri mövcuddur. Azərbaycanda qadın fəallığı, öz yolunu maarifçilik və xeyriyyəçilik ideyalarının yayılmasından başlayaraq, əlbəttə, hər bir ölkədə mədəni, dini, milli ənənələrlə formalaşdırılan spesifik cizgilərinə malik idi. Toplanmış informasiya, şübhəsiz, qadın və gender problemləri sahəsində işləyən müəllimlər, tarixçilər və tədqiqatçılar üçün yardımçı material olacaq. Onlar bu nadir sənədlərdən tarixi istinadlar, vizual və şifahi şəhadət şəklində istifadə etmək imkanı əldə edəcəklər.




AVROPA QADIN TEZAURUSU

Avropa Qadın Tezaurusu - məlumatlar bankında, İnternetdə, qadın kitabxanalarında, sənəd mərkəzlərində və arxivlərdə "qadın" informasiyasının təyin edilməsi və axtarışı üçün professional vasitədir. Tezaurusda 2087 termin var. Tezaurusun Azərbaycan versiyasına bizim cəmiyyətin sosial-siyasi reallıqlarını, milli mədəniyyətimizi və islam mədəniyyətini əks etdirən 589 terminlər daxil edilmişdir.




GENDER DİREKTORİYASI

Gender direktoriyası - qadın və gender məsələlərinə cəlb edilmiş bütün milli strukturlar üzrə verilənlər bankıdır: dövlət strukturları, milli parlament, biznes sektoru, KİV-lər, beynəlxalq təşkilatlar, diplomatik korpuslar, hüquq müdafiəçiləri, yazıçılar, şairlər, rəssamlar və s. Diqqət: direktoriya linklər vasitəsilə qadın QHT-lərin verilənlər bazası, gender layihələrini yerinə yetirən QHT-lərin verilənlər bankı, gender fənləri üzrə tədqiqatçıların və müəllimlərin verilənlər bankı ilə əlaqədardır.




AİLƏ, QADIN VƏ UŞAQ PROBLEMLƏRI ÜZRƏ DÖVLƏT KOMİTƏSİ

Azərbaycan Prezidenti İ.Əliyevin təşəbbüsü ilə 2006-cı il fevralın 6-da Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. Dövlət Komitəsinin sədri Bakı Dövlət Universitetinin professoru, siyasət elmləri doktoru Hicran Hüseynovadır.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR MİLLİ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair milli sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR BEYNƏLXALQ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair beynəlxalq sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazasına rəsmi surətdə qeydə alınmış və qeydə alınmamış təşkilatlar, qadın qrupları daxildir. Diqqət: ölkədə dəqiq profilli QHT-lər yoxdur, ona görə də informasiyanın dolğunluğu üçün axtarışı bir neçə açar sözlər üzrə aparmaq tövsiyə olunur.




GENDER LAYİHƏLƏRİNİ YERİNƏ YETİRƏN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazası 1998-2007-ci illər üzrə gender problemlərinə dair beynəlxalq və milli layihələr haqda informasiya təqdim edir. Axtarış həm tematik açar sözlər, həm də QHT-lərin adı üzrə həyata keçirilir.






Human Rights in the XXI Century - Azerbaijan
















Regional Initiative of Women's Groups for Promoting ICT as a Strategic Tool for Social Transformation




     Sayt «Açıq Cəmiyyət» İnstitutu - Yardım Fondu tərəfindən hazırlanıb