Home page
Send mail
Forward
Back


       Abunə


BİZİM LAYİHƏLƏR









İNFORMASİYA BURAHIŞLARI

İnformasiya vərəqləri - gender nəzəriyyələrini, ictimai həyatın müxtəlif sahələrində gender münasibətlərinin müzakirə problemlərini işıqlandıran xüsusi buraxılışlardır (çap analoqu bölgələrdə yayılmışdır). Nəşrlərdə tədqiqatçılar haqda məlumatı AGİM -in məsləhətçiləri hazırlamışlar.




TƏDQİQATLAR

Bölmədə 1998-ci ildən indiki dövrə kimi Azərbaycan müəllifləri tərəfindən keçirilmiş gender tədqiqatları təqdim edilmişdir.




QAYNAR XƏTT

Təqdim edilmiş ünvanlardan hüquqi, psixoloji və tibbi yardım almaq olar.

YARDIM FORMALARI

Böhran mərkəzi:
t: 4943376
wcc@online.az


Hüquqi məsləhət, psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri.

MHAIDS Azerbaijan:
t: 5106614 mhaids@initiative.az


psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri

Elmi-tədqiqat Mərkəzi "AREAT"
t: 438 15 77:

areat@azeronline.com

nikah qeydiyyatı zamanı ailədə iqtisadi zorakılığın qarşısını alan tədbirlər kimi, nikah müqaviləsinin bağlanmasının mümkünlüyünə dair məsləhətlər

LTD "Law and Order"
t: (050) 341 06 60
law_order@gender-az.org


hüquqi məsləhət, məhkəmə iddialarının tərtibi, məhkəməyə qədər sənədlərin hazırlanması, ictimai müdafiəçi (ittihamçı) sifətində məhkəmə iclaslarında iştirak

"Təmiz dünya" vətəndaş hüquqları uğrunda sosial birlik
t: 497 10 58


Trafik qurbanlarına dəstək və trafik qurbanlarına sığınacağın verilməsi. Sığınacağın yeri ciddi surətdə məxfidir, onun yerini ancaq işçilər bilir. Qurbanlar və sığınacaq haqda informasiya gizli saxlanılır. Qurban, oraya düşəndən rəsmi hakimiyyətin icazəsinə kimi daima sığınacağın ərazisində yaşayır. Verilmiş informasiya KİV-lərdə dərc edilmir.




SƏS VERMƏ

“Azərbaycan Respublikasında gender bərabərliyi haqda” Qanunla tanışsınızmı?
Bəli
Yox

  


Qadın fəallığı əsrlərin hüdudlarında


  Azərbaycan, artıq XX əsrin əvvəllərində müsəlman Şərqində qadınların öz hüquqları uğrunda mübarizə apardığı ilk ölkədir. Bu sosial hərəkata Avropa ölkələrində dünyəvi təhsil almış qadınlar başçılıq etdilər. İlk qadın xeyriyyəçilik-qəyyumluq ittifaqını istedadlı pedaqoqlar Məryəm Bayraməlibəyova və Rəfiqə Əzimzadə təşkil edə bildilər.[1]

Müsəlman qadınlar arasından mütəxəssislərin araya gəlməsi gözə çarpan hadisə oldu. «1905-ci ildə Bakıda Əminə xanım Batırşina öz əmək fəaliyyətinə başladı. O, Rusiya müsəlman qadınları arasında ilk diplomlu həkim idi. 1908-ci ildə ilk azərbaycanlı qadın - Sona xanım Rəhimova-Vəlixan Peterburqda qadın tibb institutunu bitirdi »[2].

Əməkdar mədəniyyət işçisi, tarix elmləri namizədi, Azərbaycanın Milli tarix muzeyinin ən yeni tarix şöbəsinin müdiri Zərifə Dulayeva deyir: «Azərbaycanın Milli tarix muzeyinin fondunda ilk qadın jurnalı «İşığın» nömrələri saxlanılır. Jurnal 1911-ci ildən çıxmağa başlamış və cəmi iki il mövcud olmuşdur. Lakin bu dövr ərzində o, Azərbaycan qadınları arasında populyar olmuş, redaksiyaya məktublar isə Tiflisdən, Kiyevdən, Aşqabatdan, Dağıstandan gəlmişdi.

 


 

Jurnalın redaktorları və müəllifləri əsasən qadınlar idi. Jurnalın kredosu artıq üz vərəqində göstərilmişdi: uşağının əlindən tutub, ona günəşi göstərən qadın. Bu, əlbəttə, rəmz idi, lakin o, bilik və mədəniyyət gətirən işıqdan xəbər verirdi. Təsadüfi deyil ki, jurnalın ilk nömrəsi lənətlənmişdi, mollalar öz moizələrində deyirdilər ki, «İşıq» jurnalını oxuyan və evində bu jurnal aşkar edilən hər bir kəs kafir elan ediləcək və əgər qadın qəzetə məqalə yazır və onu oxuyursa, bu qorxulu əlamətdir, dünyanın axırı deməkdir...

Jurnalın redaktoru Xədicə xanım Əlibəyova «Bizim hüquqlarımız» məqaləsində qadınlara izah edirdi ki, təhsil və maarif qadınlara vacibdir. «...Mənim bacılarım, təhsil almağımız üçün məktəblər lazımdır - deyə qadın təhsilinin vacibliyini dəstəkləyən Çayqıraqlı Həyat xanım deyirdi - Gəlin uşaqlarımızın tərbiyə edilməsi ilə ölkəmizə kiçik olsa da xeyir vermək iqtidarında olaq».

Həlimə Axundovanın publisistik məqalələrində maarifçilik ideyası qırmızı sapla nəzərə çarpırdı. «... bizim geriliyimizin səbəblərindən biri - səhərdən axşama qədər mətbəxdə məşğul olmağımızdır. Səhərlər çay, günorta nahar, axşam şam hazırlayırıq.

Gecə isə küncə qısılıraq, məhbus kimi yatırıq. Ən çətini isə evdə kiçik uşaqların olmasıdır. Bağışlayın, bacılarım, deyəsən, söhbətə qızışdıq, lakin bu əzablardan xilas olmalıyıq. «Müsəlman qadınlarının hüquqları» məqaləsində o, yazırdı: - Bunun üçün isə oxumalı, oxutmalı, tərbiyə almalı və tərbiyələndirməliyik. Əgər biz insanıqsa, onda bizimlə insan kimi rəftar etmək lazımdır. Mənim bacılarım, qətiyyət göstərməyin vaxtıdır!!! Bizim bir yerdə tapdalanmağımızın vaxtı keçib. Bizə bilik lazımdır».

«Qadın - millətin anasıdır» məqaləsində o, qadınları, onların oxumasını qadağan edən mürtəce din xadimlərinin hədələrindən qorxmamağa çağırırdı. «İndi başqa zəmanədir. Bütün millətlər tərəqqiyə doğru gedir, elm və maarif zəminində çalışırlar. Mollaların sözlərinə inanmayın. Onlar bizə mane olurlar».

«İşıq» jurnalının səhifələrində aşağıdakı maarifçi qadınlar məqalələrini çap etdirirdilər: Bakı qadın məktəblərinin pedaqoqları Səidə Şeyxzadə, Nabat Nərimanova, Gəncə qadın məktəbinin müəllimi Asya Axundzadə, onun qızı, müəllimə Xuraman Rəhimbəyzadə, Nuxa məktəbinin müəllimi Maral Nəbizadə, Şamaxı məktəbinin müəllimi Gövhər Şövqiyə.

Maarifçilik ideyasından jurnal tədricən qadın həmrəyliyi və birliyinin təbliğatına keçirdi. O cümlədən, Münəvvər Əlixanova «Bacılarıma birinci məktub» məqaləsində yazırdı: «Biz bilməliyik ki, tək adam heç nə edə bilməz, hər yerdə, hər işdə böyük rolu birlik, ittifaq oynayır».


 

1918-ci ildə Birinci Demokratik Dövlət kişi və qadın hüquqlarını bərabərləşdirdi. 1918-ci il dekabrın 10-da Azərbaycan Demokratik Respublikası Parlamentinin 2-ci iclasında 43,44-cü maddələr təqdim olundu. Bu maddələrdə işləyən qadınlar üçün xüsusi güzəştlərə baxıldı: qadın sağlamlığı üçün zərərli işlərdən kənar edilmə, doğuşdan əvvəl və doğuşdan sonra ödənilən məzuniyyət, ananın iş yerində uşaq müəssisələrinin təşkili, xəstəlik dövründə dərman və əmək haqqının müəssisə sahibinin hesabına ödənilməsi.[3]

Əməkdar mədəniyyət işçisi, tarix elmləri namizədi, Azərbaycanın Milli Tarix Muzeyinin ən yeni tarix şöbəsinin müdiri Zərifə Dulayeva deyir: «Qadınlar savadsızlığın ləğv edilməsinə dair xüsusi kurslar, teatr dərnəkləri yaratmağa başladılar. Bu olduqca mühüm məsələdir, belə ki, Qurana görə qadının aktrisa olmağa ixtiyarı yoxdur. Hələ 1917-ci ildə səhnədə qadın rollarını əsasən kişilər oynayırdılar. Lakin Üzeyir Hacıbəyovun musiqili komediyalarındakı qadın rollarının ifaçısı Göyərçin xanım Əliyeva oldu. Bakıda, Milanda musiqi təhsili almış Şövkət xanım Məmmədovanın, Rusiyada məşhur olan Fatma xanım Muxtarovanın konsertləri təşkil edilirdi. XX əsrin əvvəlində ilk azərbaycanlı pianoçular meydana çıxır: X.Qayıbova, N.Şah-mirzə, K.Əliyeva.

1919-cu ildə Qafqaz müsəlmanlarının Birinci Qurultayına Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində pedaqoq Şəfiqə Əfəndiyeva göndərilmişdi. O, söz aldı və Azərbaycan qadınlarının həyat və problemlərindən danışa bildi. Lakin onun çıxışı qərəzlə qarşılandı, belə ki, zalda praktik olaraq qadın yox idi.

X.Əzizbəyovanın təklifi ilə qadınlar onun şəxsi evində maarifləndirici kurslar keçirməyə başladılar. 1919-cu ildə neft sənayeçisi S.Əsədullayev şəhərin mərkəzində yerləşən evində ilk qadın klubunun açılması üçün yer ayırmış və X.Əzizbəyova onun sədri olmuşdur».

Azərbaycan Demokratik Respublikasının hökuməti qadın hərəkatını təşviq edir və qadınların siyasi həyata cəlb edilməsinə çalışırdı.



[1] Hüseynova D.S. Azərbaycan ziyalıları XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində. Tarix elmləri doktorluq dissertasiyasının avtoreferatı. Bakı, 1993, səh.12.

[2] Yenə orada, s. 15.

[3] Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920). Parlament. Stenoqrafik hesabatlar, Bakı, 1998, s. 55-56.

SAYTIN XƏBƏRLƏRİ

"Gender və din"/"Məqalələr" bölməsində Elşad Mirinin kitabları təqdim edilmişdir:
- İslam dini zorakılığı qadağan edir
- İslamda qadın-kişi bərabərliyi
- İslamda qadının ictimai həyatdakı rolu
- İslamda ailə həyatı




VİRTUAL MUZEY

XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda qadınların ictimai fəallığının gözəl nümunələri mövcuddur. Azərbaycanda qadın fəallığı, öz yolunu maarifçilik və xeyriyyəçilik ideyalarının yayılmasından başlayaraq, əlbəttə, hər bir ölkədə mədəni, dini, milli ənənələrlə formalaşdırılan spesifik cizgilərinə malik idi. Toplanmış informasiya, şübhəsiz, qadın və gender problemləri sahəsində işləyən müəllimlər, tarixçilər və tədqiqatçılar üçün yardımçı material olacaq. Onlar bu nadir sənədlərdən tarixi istinadlar, vizual və şifahi şəhadət şəklində istifadə etmək imkanı əldə edəcəklər.




AVROPA QADIN TEZAURUSU

Avropa Qadın Tezaurusu - məlumatlar bankında, İnternetdə, qadın kitabxanalarında, sənəd mərkəzlərində və arxivlərdə "qadın" informasiyasının təyin edilməsi və axtarışı üçün professional vasitədir. Tezaurusda 2087 termin var. Tezaurusun Azərbaycan versiyasına bizim cəmiyyətin sosial-siyasi reallıqlarını, milli mədəniyyətimizi və islam mədəniyyətini əks etdirən 589 terminlər daxil edilmişdir.




GENDER DİREKTORİYASI

Gender direktoriyası - qadın və gender məsələlərinə cəlb edilmiş bütün milli strukturlar üzrə verilənlər bankıdır: dövlət strukturları, milli parlament, biznes sektoru, KİV-lər, beynəlxalq təşkilatlar, diplomatik korpuslar, hüquq müdafiəçiləri, yazıçılar, şairlər, rəssamlar və s. Diqqət: direktoriya linklər vasitəsilə qadın QHT-lərin verilənlər bazası, gender layihələrini yerinə yetirən QHT-lərin verilənlər bankı, gender fənləri üzrə tədqiqatçıların və müəllimlərin verilənlər bankı ilə əlaqədardır.




AİLƏ, QADIN VƏ UŞAQ PROBLEMLƏRI ÜZRƏ DÖVLƏT KOMİTƏSİ

Azərbaycan Prezidenti İ.Əliyevin təşəbbüsü ilə 2006-cı il fevralın 6-da Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. Dövlət Komitəsinin sədri Bakı Dövlət Universitetinin professoru, siyasət elmləri doktoru Hicran Hüseynovadır.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR MİLLİ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair milli sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR BEYNƏLXALQ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair beynəlxalq sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazasına rəsmi surətdə qeydə alınmış və qeydə alınmamış təşkilatlar, qadın qrupları daxildir. Diqqət: ölkədə dəqiq profilli QHT-lər yoxdur, ona görə də informasiyanın dolğunluğu üçün axtarışı bir neçə açar sözlər üzrə aparmaq tövsiyə olunur.




GENDER LAYİHƏLƏRİNİ YERİNƏ YETİRƏN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazası 1998-2007-ci illər üzrə gender problemlərinə dair beynəlxalq və milli layihələr haqda informasiya təqdim edir. Axtarış həm tematik açar sözlər, həm də QHT-lərin adı üzrə həyata keçirilir.






Human Rights in the XXI Century - Azerbaijan
















Regional Initiative of Women's Groups for Promoting ICT as a Strategic Tool for Social Transformation




     Sayt «Açıq Cəmiyyət» İnstitutu - Yardım Fondu tərəfindən hazırlanıb