Home page
Send mail
Forward
Back


       Abunə


BİZİM LAYİHƏLƏR









İNFORMASİYA BURAHIŞLARI

İnformasiya vərəqləri - gender nəzəriyyələrini, ictimai həyatın müxtəlif sahələrində gender münasibətlərinin müzakirə problemlərini işıqlandıran xüsusi buraxılışlardır (çap analoqu bölgələrdə yayılmışdır). Nəşrlərdə tədqiqatçılar haqda məlumatı AGİM -in məsləhətçiləri hazırlamışlar.




TƏDQİQATLAR

Bölmədə 1998-ci ildən indiki dövrə kimi Azərbaycan müəllifləri tərəfindən keçirilmiş gender tədqiqatları təqdim edilmişdir.




QAYNAR XƏTT

Təqdim edilmiş ünvanlardan hüquqi, psixoloji və tibbi yardım almaq olar.

YARDIM FORMALARI

Böhran mərkəzi:
t: 4943376
wcc@online.az


Hüquqi məsləhət, psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri.

MHAIDS Azerbaijan:
t: 5106614 mhaids@initiative.az


psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri

Elmi-tədqiqat Mərkəzi "AREAT"
t: 438 15 77:

areat@azeronline.com

nikah qeydiyyatı zamanı ailədə iqtisadi zorakılığın qarşısını alan tədbirlər kimi, nikah müqaviləsinin bağlanmasının mümkünlüyünə dair məsləhətlər

LTD "Law and Order"
t: (050) 341 06 60
law_order@gender-az.org


hüquqi məsləhət, məhkəmə iddialarının tərtibi, məhkəməyə qədər sənədlərin hazırlanması, ictimai müdafiəçi (ittihamçı) sifətində məhkəmə iclaslarında iştirak

"Təmiz dünya" vətəndaş hüquqları uğrunda sosial birlik
t: 497 10 58


Trafik qurbanlarına dəstək və trafik qurbanlarına sığınacağın verilməsi. Sığınacağın yeri ciddi surətdə məxfidir, onun yerini ancaq işçilər bilir. Qurbanlar və sığınacaq haqda informasiya gizli saxlanılır. Qurban, oraya düşəndən rəsmi hakimiyyətin icazəsinə kimi daima sığınacağın ərazisində yaşayır. Verilmiş informasiya KİV-lərdə dərc edilmir.




SƏS VERMƏ

“Azərbaycan Respublikasında gender bərabərliyi haqda” Qanunla tanışsınızmı?
Bəli
Yox

  


Meqaulduz və onun işığı


 

Əməkdar elm xadimi, tibb elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Tibb Universitetinin dermovenerologiya kafedrasının müdiri Mina xanım Davatdarova nağıl edir.

 

Azərbaycanda maarifçilik və xeyriyyəçilik ənənələrinin təməli kübar ailələrdə qoyulur və irsən nəsildən-nəslə keçirdi. Azərbaycanda qadın maarifçisinin rolu xüsusilə böyük idi, çünki cəsarətli olmalı, ənənə və stereotiplərə qarşı çıxmaqdan qorxmamalı idilər. Məsələn, 1912-ci ildə Tiflisdə pambıqçıların qurultayı keçirilirdi və mənim nənəm Həmidə xanım sərbəst olaraq məruzə hazırlayıb, söz istədi. Təsəvvürünüzə gətirə bilməzsiniz ki, bu o vaxt üçün necə cəsarətli hərəkət idi! Emosiyalar zalı titrətdi: təqdir və alqışlardan tutmuş, hiddətli səslər, təhqirlər və hədələrə qədər. O, utanmadan tribunaya qalxdı və zalın əhval-ruhiyyəsini dəyişə bildi.

Əlbəttə, xeyriyyəçilik və maarifçiliyə aludə olmuş qadınlar elə də çox deyildi, özlərini bu nəcib işə həsr edənlər təkcə istedadlı şəxsiyyətlər deyildilər, mən onları meqaulduz adlandırardım, çünki onlar dərin bilikləri və vətənpərvərlikləri, öz ölkələrinin ləyaqətli gələcəyinə inamları və mərhəmət və dtqqətə ehtiyacı olanlar arasında gündəlik fədakar işləri ilə seçilirdilər.

Nənəm Həmidə xanım Cavanşir-Məmmədquluzadənin tərbiyəsi ilə atası Əhməd bəy Cavanşir məşğul olurdu. Nənəm nəslinin hərbi rəşadəti ilə fəxr edir və tez-tez xatırlayırdı ki, nəsillərinin tarixi İbrahim xan Cavanşirdən - XVIII əsrin ikinci yarısında çiçəklənən Qarabağ xanlığının hakimindən başlanır. Qadın xətti üzrə nəsil xeyriyyəçilik və maarifçiliklə məşhur idi. Həmidə xanımın atası XIX əsrin 40-cı illərində Sankt-Peterburqda hərbi təhsil almışdı. Orada bir neçə il hərbi qulluqda olmuşdur, lakin bu ona ədəbiyyat və tarixlə maraqlanmağa mane olmamışdı.

O, XVIII əsrin ikinci yarısındakı Qarabağ xanlığının həyatını təsvir etmiş, Jukovski, Lermontovun şerlərini, Andersenin nağıllarını Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. İstefa verdikdən sonra, Əhməd bəy Cavanşir ata-baba yurdu, Cavanşir mahalının (hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonu) Kəhrizli kəndinə qayıtmışdır. Əla təhsilli insan olan Əhməd bəy təsərrüfatın aparılmasında novator idi, meliorasiyanı tətbiq etmiş, aqronomik mədəniyyəti genişləndirirdi.

Nənəm xatırlayırdı ki, evdə möhtəşəm kitabxana var idi. Antik klassiklər müasir Avropa ədəbiyyatı ilə yanaşı idi, ərəb və fars mənbələri balaca qızı kalliqrafik gözəlliyi ilə məftun edirdi. Kitab erkən yaşlarından onun həyatında möhkəm və əsaslı yer tutmuşdur. Əhməd bəy təkcə oğluna deyil, qızına da təhsil verməyi vacib hesab edirdi. Azərbaycan Rusiya İmperiyasının ucqar əyaləti idi və uşaqların gələcək həyatda çətinlik çəkməmələri üçün, Əhməd bəy doqquz yaşlı Həmidəni və onun kiçik qardaşı Məmmədi rus müəllimlərinin ailəsinə verir. Onlar bu ailədə 5 il yaşayırlar. 14 yaşında o, artıq təhsilli qız olmuşdu, ana dilini, rus, fransız dillərini mükəmməl bilirdi.

 

Nənəm 16 yaşında Rus ordusunun polkovniki İbrahim bəy Davatarova ərə gedir. Onun əsli Yelizavetpol quberniyasının Şuşa qəzasında (hal-hazırda Bərdə rayonunun Ərəblər kəndi) varlı zabit ailəsindən idi. Ərinin ardınca gənc qadın Brest-Litovska gedir. Tezliklə qızı Mina anadan olur. Gəncliyini yada salaraq nənəm nağıl edərdi ki, əri ona polyak, alman dillərini öyrənməyi təklif etmiş, ballarda ləyaqətli görünmək üçün ona bal rəqsləri və Avropa musiqisi dərsləri verməyə başlamışlar.

1900-cu ilin ərəfəsində əri Qafqaza, Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Qars şəhərinə keçirilir, burada o, hərbi qalanın komandiri olur. Ailə yeni yerini səhmana salmamış, Həmidə xanımı dəhşətli xəbər sarsıtdı - kiçik qardaşı Məmməd, bir ildən sonra isə sevimli əri dünyalarını dəyişdilər. O, 30 yaşında iki uşaqla dul qalır, lakin ən maraqlısı və vacibi o idi ki, xüsusilə də o dövr üçün, gənc qadın tibb kurslarına daxil olmaq üçün Moskvaya getməyi arzulayırdı.

Nənəm tez-tez xatırlayırdı: «Ərimdən sonra mən yaxşı pensiya almalı idim. Bu pensiya uşaqları qaldırmağa və sakit yaşamağa bəs edərdi. Lakin atam məndən xahiş etdi ki, doğma kəndə qayıdım. O, deyirdi: «Mənim ölümümdən sonra hər şeyi satıb, hara istəsən gedə bilərsən. Lakin mənim işimi davam etdir, Qarabağ xanlığının tarixini çap etdir».

Atasının vəsiyyətinə əməl edərək, nənəm 1905-ci ilin oktyabrında Tiflisə köçür və dostlarının məsləhəti ilə «Qeyrət» mətbəəsinin sahibi Cəlil Məmmədquluzadəyə müraciət edir. İki ildən sonra onlar evlənirlər və bütün çətinliklərə, xasiyyət fərqlərinə baxmayaraq 25 il nikahda yaşayırlar.

Hələ ərə getməmişdən əvvəl, nənəm Tiflisdəki kübar Azərbaycan ailələrindən olan müsəlman qadınlara təklif etmişdi ki, xeyriyyə cəmiyyəti yaratsınlar. Cəmiyyətin maraq dairəsi müxtəlif idi: uşaqları savadlandırır, yoxsullara kömək edir, müxtəlif dərnəklər təşkil edir, kasıb ailələrdən olan uşaqlar üçün bayramlar keçirir, onlara paltar tikirdilər.

Mina xanım, zəhmət olmasa gəlin dəqiqləşdirək, belə bir variant mövcuddur ki, Tiflisdə müsəlman qadınların Qafqaz xeyriyyə cəmiyyətinin yaradılması ideyası Şaxtaxtinskilərin evindəki görüş zamanı Sofiya xanım Şaxtaxtinskaya, Həmidə xanımın Cəlil Məmmədquluzadə ilə söhbəti zamanı yaranmışdır

Onda mənbələrə qayıdaq. Nənəm hesab edirdi ki, XIX əsrin ortalarında Tiflisdə yaradılmış «Müqəddəs Nina» cəmiyyəti Zaqafqaziya qadınlarının inkişafına böyük təkan vermişdir. «Müqəddəs Ninanın» işində azərbaycanlı qadınlar fəal iştirak edirdilər. Xeyriyyə cəmiyyətinin şöbələri Şamaxı, Bakı, Gəncə və İrəvanda çox fəal hərəkət edirdilər. Siz yəqin ki, başa düşdünüz, niyə Müqəddəs Nina? Rəvayətə görə, Müqəddəs Nina Qafqazda ilk maarifçidir. Azərbaycanda «Müqəddəs Nina» gimnaziyası vardı. Cəmiyyətin idarə heyətinin üzvləri üç il müddətinə seçilirdilər, onlar çar məmurları, generalların qızları və həyat yoldaşları idilər. Onlar gözəl təhsil almış, dilləri, ədəbiyyatı, tarixi bilirdilər. Tamaşaların ssenarisini özləri yazırdılar, o vaxtlar həvəskar dram tamaşaları çox dəbdə idi.

 

 

Mən sizin diqqətinizi nənəmin dəfələrlə vurğuladığı cəhətə yönəltmək istərdim. Dəb zinət əşyalarının, paltarların nümayişində deyil, tamaşalara, maarifə, xəstələrə qulluğa, yoxsullara köməyə idi... kaş biz də belə dəbə qədər yaşaya biləydik. Yeri gəlmişkən, varlı qızlar «Müqəddəs Nina» gimnaziyasında təhsilə görə böyük haqq ödəyirdilər. O vaxtlar sponsorluqdan əsər-əlamət yox idi, lakin ianə edənlər çox idi. M.Süleymanovun «Ötən günlər» kitabında mesenat və milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin həyat yoldaşı Sona xanımın yoxsullar üçün necə vəsait yığdığı təsvir olunur. Xeyriyyə gecələrində o, sinilərdə ipək lent aparan qızların arasında qonaqların qarşısından keçirdi. Ev sahibəsinin əlindən lent alan qonaq əliaçıqlıqla siniyə pul qoyurdu.


 

Mənim xatirələrimə görə, Həmidə xanım o qədər də «Müqəddəs Nina»dan çıxmağın deyil, nə qədər, məhz müsəlman qadınları üçün cəmiyyətin yaradılmasının təşəbbüskarı idi. Sonralar cəmiyyətin qəyyumluq şurasında Gövhər xanım Qacar, Nigar xanım Şixlinskaya, Məsmə xanım Talışinskaya və Sаlаtın xanım Əhmədova iştirak edirdilər.

Nənəmlə danışıqlardan ən parlaq xatirələrim, 1907-ci ildə Qarabağdakı aclıqdır. Dörd uşağı evdə qoyaraq, nənəm Şuşaya getdi və bütün Qarabağda darı və un kisələri daşıtdırmağa başladı. Hər bir yoxsulun həyatı nə qiymətlə xilas edilirdi? O, yardımında heç kimə fərq qoymurdu: çörəyi ermənilərə də, özümüzünkilərə də paylayırdı. İnsan aclıqdan ölməməlidir! O, öz məğzinə görə sülh qurucusu idi. Erməni-azərbaycanlı münaqişəsi illərində Həmidə xanım vasitəçi rolunda çıxış edirdi, kəndlilər ona sözsüz inanırdılar.

1908-ci ildə Mirzə Cəlil Məmmədquluzadə ilə birlikdə o, öz vəsaitinə Kəhrizli kəndində qız və oğlanlar üçün birgə təlim məktəbi açdı. Təsəvvür edin, kənd məktəbi və birgə təlim, hələ heç Bakıda da belə şey yox idi. Həmidə xanımın qəyyumluğu ilə məktəb Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulana qədər müvəffəqiyyətlə işləyirdi.

Artıq Sovet dövründə çiçək epidemiyası zamanı, o, öz puluna çiçəyə qarşı vaksin alır və öz doğma kəndinin sakinlərini peyvənd etdirir. Onunla yanaşı həmişə böyük qızı Mina olardı. O, Tiflisdə gimnaziyanı, sonra 1908-ci ildə ali pedaqoji kursları bitirmişdir. Mina Azərbaycan dilində dərs deyə bilən müəllimlər axtarmağa başlayır, belə ki, Tiflisdə müsəlmanlar yalnız rus dilində oxuyurdular. Mina öz vəsaitinə nəinki müəllimlərin haqqını ödəyir, həm də partalar alır, sinifləri təmir etdirirdi.

 

Həmidə xanım müəllimlik və xeyriyyəçilik ənənələrini uşaqlıqdan Minaya aşılayırdı və 1923-cü ilə qədər, ömrünün axırına kimi kənd məktəbində pulsuz işləmişdir.

Nənəm çox gözəl, qamətli, görkəmli və ucaboylu idi. Xasiyyəti də iradəli, mərdanə idi. Şəxsi təhsillə o, həmişə məşğul olurdu, Cəlil Məmmədquluzadənin əsərlərini nəşr etdirir, çoxlu tərcümələr edir, xatirələrini yazırdı. Öz gənclik ideallarından danışmağı sevərdi. İdealları Haribaldi, II Yekaterina və Mahatma Qandi olan keçən əsrin müsəlman qadınını təsəvvür edin! Təsəvvür etdiniz - onda sizə aydın olar ki, mən meqaulduzlardan nə üçün danışırdım!

SAYTIN XƏBƏRLƏRİ

"Gender və din"/"Məqalələr" bölməsində Elşad Mirinin kitabları təqdim edilmişdir:
- İslam dini zorakılığı qadağan edir
- İslamda qadın-kişi bərabərliyi
- İslamda qadının ictimai həyatdakı rolu
- İslamda ailə həyatı




VİRTUAL MUZEY

XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda qadınların ictimai fəallığının gözəl nümunələri mövcuddur. Azərbaycanda qadın fəallığı, öz yolunu maarifçilik və xeyriyyəçilik ideyalarının yayılmasından başlayaraq, əlbəttə, hər bir ölkədə mədəni, dini, milli ənənələrlə formalaşdırılan spesifik cizgilərinə malik idi. Toplanmış informasiya, şübhəsiz, qadın və gender problemləri sahəsində işləyən müəllimlər, tarixçilər və tədqiqatçılar üçün yardımçı material olacaq. Onlar bu nadir sənədlərdən tarixi istinadlar, vizual və şifahi şəhadət şəklində istifadə etmək imkanı əldə edəcəklər.




AVROPA QADIN TEZAURUSU

Avropa Qadın Tezaurusu - məlumatlar bankında, İnternetdə, qadın kitabxanalarında, sənəd mərkəzlərində və arxivlərdə "qadın" informasiyasının təyin edilməsi və axtarışı üçün professional vasitədir. Tezaurusda 2087 termin var. Tezaurusun Azərbaycan versiyasına bizim cəmiyyətin sosial-siyasi reallıqlarını, milli mədəniyyətimizi və islam mədəniyyətini əks etdirən 589 terminlər daxil edilmişdir.




GENDER DİREKTORİYASI

Gender direktoriyası - qadın və gender məsələlərinə cəlb edilmiş bütün milli strukturlar üzrə verilənlər bankıdır: dövlət strukturları, milli parlament, biznes sektoru, KİV-lər, beynəlxalq təşkilatlar, diplomatik korpuslar, hüquq müdafiəçiləri, yazıçılar, şairlər, rəssamlar və s. Diqqət: direktoriya linklər vasitəsilə qadın QHT-lərin verilənlər bazası, gender layihələrini yerinə yetirən QHT-lərin verilənlər bankı, gender fənləri üzrə tədqiqatçıların və müəllimlərin verilənlər bankı ilə əlaqədardır.




AİLƏ, QADIN VƏ UŞAQ PROBLEMLƏRI ÜZRƏ DÖVLƏT KOMİTƏSİ

Azərbaycan Prezidenti İ.Əliyevin təşəbbüsü ilə 2006-cı il fevralın 6-da Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. Dövlət Komitəsinin sədri Bakı Dövlət Universitetinin professoru, siyasət elmləri doktoru Hicran Hüseynovadır.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR MİLLİ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair milli sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR BEYNƏLXALQ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair beynəlxalq sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazasına rəsmi surətdə qeydə alınmış və qeydə alınmamış təşkilatlar, qadın qrupları daxildir. Diqqət: ölkədə dəqiq profilli QHT-lər yoxdur, ona görə də informasiyanın dolğunluğu üçün axtarışı bir neçə açar sözlər üzrə aparmaq tövsiyə olunur.




GENDER LAYİHƏLƏRİNİ YERİNƏ YETİRƏN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazası 1998-2007-ci illər üzrə gender problemlərinə dair beynəlxalq və milli layihələr haqda informasiya təqdim edir. Axtarış həm tematik açar sözlər, həm də QHT-lərin adı üzrə həyata keçirilir.






Human Rights in the XXI Century - Azerbaijan
















Regional Initiative of Women's Groups for Promoting ICT as a Strategic Tool for Social Transformation




     Sayt «Açıq Cəmiyyət» İnstitutu - Yardım Fondu tərəfindən hazırlanıb