• MÉ™rkÉ™z haqqında +
  • Özümüz haqda
  • Ä°llÄ°k hesabatlar
  • MÉ™rkÉ™zin tÉ™dbirlÉ™ri
  • Partnyörlarımız
  • Filiallarımız
  • LayihÉ™lÉ™r
  • BizdÉ™n yazırlar
• YeniliklÉ™r +
  • Qender alÉ™mindÉ™
  • Qender AzÉ™rbaycanda
  • Bizim partnerlar MÉ™rkÉ™zi Asiyadan bildirirlÉ™r
  • Konfrans xÉ™bÉ™rlÉ™ri
  • QHT-nın tÉ™dbirlÉ™ri
  • Qender nəşrlÉ™rinin yeniliklÉ™ri
  • TÉ™hlil
• Virtual muzey +
  • AzÉ™rbaycanda qadın fÉ™allığının É™nÉ™nÉ™lÉ™ri
  • Anaların fÉ™ryÉ™dı
• Tezaurus
• Fondreyzinq +
  • AzÉ™rbaycan
  • Xarici fondlar
• Bizim kitabxana +
  • Kitablar
  • MÉ™rkÉ™zin nəşriyyatı
  • PresklipinqlÉ™r
  • Kserokopiya olunmuÅŸ nəşrlÉ™r
• TÉ™dqiqatlar +
  • MÉ™rkÉ™zin tÉ™dqiqatları
  • Qender tÉ™dqiqatları
  • Qender büdcÉ™si
  • Gender vÉ™ bÉ™lÉ™diyyÉ™
• Ä°nformasiya burahışları
• Qadın hüqüqları üzrÉ™ sÉ™nÉ™dlÉ™r +
  • Milli sÉ™nÉ™dlÉ™r
  • Beynalxalq sÉ™nÉ™dlÉ™r
• Qender direktoriyası +
  • AzÉ™rbaycanın qadın QHT-lÉ™ri
  • Qender layihÉ™lÉ™ri yerinÉ™ yetirÉ™n QHT-lÉ™r
  • GENDER PROBLEMATÄ°KASI ÃœZRƏ EKSPERTLƏR
  • Gender mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rilÉ™ baÄŸlı mÉ™sul ÅŸÉ™xslÉ™r haqqında dövlÉ™t qurumlarından alınan mÉ™lumat
  • AZƏRBAYCANDA GENDER BƏRABƏRLÄ°YÄ° ÜÇÜN Ä°NSTÄ°TUSÄ°ONAL MEXANÄ°ZMLƏR
  • AZƏRBAYCANIN QADIN QHT-LƏRÄ°NÄ°N BEYNƏLXALQ ŞƏBƏKƏLƏRDƏ Ä°ÅžTIRAKI
  • AZƏRBAYCANIN QADIN QHT-LƏRÄ°NÄ°N MÄ°LLÄ° KOALÄ°SÄ°YALARDA Ä°ÅžTÄ°RAKI
  • KÄ°V-LƏRDƏ QADIN HÃœQUQLARI VƏ GENDER PROBLEMLƏRÄ°
  • QADINLAR SÄ°YASÄ° PARTÄ°YALARDA
  • BEYNƏLXALQ STRUKTURLAR AZƏRBAYCANDA
  • QAYNAR XƏTT
  • PROFÄ°LLÄ° QHT-LƏR
• Qadın QHT-nın sÉ™hifÉ™lÉ™ri +
  • "AzÉ™rbaycan Neftçi Qadınlar" CÉ™miyyÉ™ti
  • Gürcüstanın AzÉ™rbaycanı Qadınlar Birliyi
  • “TÉ™miz Dünya” Ä°ctimai Birliyi
• Milli mexanizm +
  • FÉ™rmanlar
  • Milli FÉ™allyyÉ™tlÉ™r Planı
  • AilÉ™, Qadın VÉ™ UÅŸaq ProblemlÉ™ri ÃœzrÉ™ DövlÉ™t KomitÉ™si
  • AzÉ™rbaycan Qadınlarının Ä°ÅŸi ÃœzrÉ™ DövlÉ™t KomitÉ™si
  • Hesabatlar
• SülhmÉ™ramlıq +
  • Koalisiya - 1325
  • QarabaÄŸ münaqiÅŸÉ™si: hÉ™lli yolları
  • Dünya mÉ™dÉ™niyyÉ™ti
• Lider-qadınlar +
  • Qadınlar incÉ™sÉ™nÉ™t vÉ™ mÉ™dÉ™niyyÉ™tdÉ™
  • QHT-lÉ™rin lider-qadınları
  • Qadınlar elmdÉ™
  • Döyüşçü-qadınlar
  • Qadınlar vÉ™ idman
  • Qadınlar dövlÉ™t orqanlarında
• Gender statistikası +
  • 2007
  • 2008
• Qender vÉ™ siyasÉ™t +
  • AzÉ™rbaycanın qadın siyasÉ™tçilÉ™ri
  • AzÉ™rbaycan Respublikasının insan hüquqları üzrÉ™ müvÉ™kkili (ombudsman)
  • AzÉ™rbaycan vÉ™ Gürcüstanda yerli özünüidarÉ™nin qender problemlÉ™ri
• Qender vÉ™ tÉ™hsil +
  • Gender tÉ™zÉ™ baÅŸlayanlar üçün
  • Gender professionarlar üçün
• Qadınlar vÉ™ bÉ™lÉ™diyyÉ™lÉ™r +
  • QBÄ°U
  • HESABAT
  • “QADINLAR BƏLƏDÄ°YYƏLƏRÄ°N Ä°NKIÅžAFI UÄžRUNDA” KONFRANSI
  • BeynÉ™lxalq Qadın Konqresi
  • Gürcüstanın Kutaisi ÅŸÉ™hÉ™rindÉ™ keçirilÉ™n Konfransdan mÉ™lumat
• Qender vÉ™ iqtisadiyyat +
  • AzÉ™rabaycan sahibkar qadınlarının mÉ™hsulları
  • Ä°ÅŸgüzar qadının tezaurusu
  • Sahibkar qadınlar
  • GENDER VƏ ÃœTT
  • Yeni baÅŸlayan qadın sahibkarların direktoriyası
  • Ä°rÉ™li çəkilmiÅŸ qadın sahibkarların direktoriyası
  • AzÉ™rbaycanda qadın sahibkarlar liderlÉ™rinin portretlÉ™ri vÉ™ tÉ™rcümeyi-halları
  • AZƏRBAYCANDA AÄ°LƏ VƏ ƏMƏK MÃœNASÄ°BƏTLƏRÄ°
  • AÄ°LƏ VƏZÄ°FƏLƏRÄ° NƏDÄ°R?
• Qadınlar zorakılığa qarşı +
  • Stop violence against woman
  • VerilÉ™nlÉ™r bazası: AzÉ™rbaycanda Qadınlara qarşı Zorakılıq É™leyhinÉ™ (SC)
• Gender vÉ™ din +
  • XÉ™bÉ™rlÉ™r
  • MÉ™qalÉ™lÉ™r
• Qender vÉ™ Ä°KT +
  • Ä°nformasiya cÉ™miyyÉ™tindÉ™ gender bÉ™rabÉ™rliyi
• Alternativ hesabat vÉ™ monitoring
• Ä°nformasiya resursları +
  • Qender
  • Qadınlar vÉ™ tÉ™hsil
  • Qadınlar vÉ™ saÄŸlamlıq
  • Qadınlar vÉ™ ekologiya
  • Qadınlar vÉ™ mÉ™dÉ™niyyÉ™t
  • Qadınlar vÉ™ KÄ°V
  • Qadınlar vÉ™ Ä°qtisadiyyat
  • Qadınlar vÉ™ hüquq
  • Qadınlar vÉ™ zorakılıq
  • Qadınlar sülh, tÉ™hlükÉ™sizlik uÄŸrunda, hÉ™rbi münaqÄ°sÉ™lÉ™r É™leyhinÉ™
  • Qender vÉ™ traffik
• Gender büdcÉ™si
• BizimlÉ™ É™laqÉ™

BİZİM LAYİHƏLƏR

Meqaulduz və onun işığı

 

ƏmÉ™kdar elm xadimi, tibb elmlÉ™ri doktoru, professor, AzÉ™rbaycan Tibb Universitetinin dermovenerologiya kafedrasının müdiri Mina xanım Davatdarova nağıl edir.

 

AzÉ™rbaycanda maarifçilik vÉ™ xeyriyyÉ™çilik É™nÉ™nÉ™lÉ™rinin tÉ™mÉ™li kübar ailÉ™lÉ™rdÉ™ qoyulur vÉ™ irsÉ™n nÉ™sildÉ™n-nÉ™slÉ™ keçirdi. AzÉ™rbaycanda qadın maarifçisinin rolu xüsusilÉ™ böyük idi, çünki cÉ™sarÉ™tli olmalı, É™nÉ™nÉ™ vÉ™ stereotiplÉ™rÉ™ qarşı çıxmaqdan qorxmamalı idilÉ™r. MÉ™sÉ™lÉ™n, 1912-ci ildÉ™ TiflisdÉ™ pambıqçıların qurultayı keçirilirdi vÉ™ mÉ™nim nÉ™nÉ™m HÉ™midÉ™ xanım sÉ™rbÉ™st olaraq mÉ™ruzÉ™ hazırlayıb, söz istÉ™di. TÉ™sÉ™vvürünüzÉ™ gÉ™tirÉ™ bilmÉ™zsiniz ki, bu o vaxt üçün necÉ™ cÉ™sarÉ™tli hÉ™rÉ™kÉ™t idi! Emosiyalar zalı titrÉ™tdi: tÉ™qdir vÉ™ alqışlardan tutmuÅŸ, hiddÉ™tli sÉ™slÉ™r, tÉ™hqirlÉ™r vÉ™ hÉ™dÉ™lÉ™rÉ™ qÉ™dÉ™r. O, utanmadan tribunaya qalxdı vÉ™ zalın É™hval-ruhiyyÉ™sini dÉ™yiÅŸÉ™ bildi.

ƏlbÉ™ttÉ™, xeyriyyÉ™çilik vÉ™ maarifçiliyÉ™ aludÉ™ olmuÅŸ qadınlar elÉ™ dÉ™ çox deyildi, özlÉ™rini bu nÉ™cib iÅŸÉ™ hÉ™sr edÉ™nlÉ™r tÉ™kcÉ™ istedadlı ÅŸÉ™xsiyyÉ™tlÉ™r deyildilÉ™r, mÉ™n onları meqaulduz adlandırardım, çünki onlar dÉ™rin biliklÉ™ri vÉ™ vÉ™tÉ™npÉ™rvÉ™rliklÉ™ri, öz ölkÉ™lÉ™rinin lÉ™yaqÉ™tli gÉ™lÉ™cÉ™yinÉ™ inamları vÉ™ mÉ™rhÉ™mÉ™t vÉ™ dtqqÉ™tÉ™ ehtiyacı olanlar arasında gündÉ™lik fÉ™dakar iÅŸlÉ™ri ilÉ™ seçilirdilÉ™r.

NÉ™nÉ™m HÉ™midÉ™ xanım CavanÅŸir-MÉ™mmÉ™dquluzadÉ™nin tÉ™rbiyÉ™si ilÉ™ atası ƏhmÉ™d bÉ™y CavanÅŸir məşğul olurdu. NÉ™nÉ™m nÉ™slinin hÉ™rbi rəşadÉ™ti ilÉ™ fÉ™xr edir vÉ™ tez-tez xatırlayırdı ki, nÉ™sillÉ™rinin tarixi Ä°brahim xan CavanÅŸirdÉ™n - XVIII É™srin ikinci yarısında çiçÉ™klÉ™nÉ™n QarabaÄŸ xanlığının hakimindÉ™n baÅŸlanır. Qadın xÉ™tti üzrÉ™ nÉ™sil xeyriyyÉ™çilik vÉ™ maarifçiliklÉ™ məşhur idi. HÉ™midÉ™ xanımın atası XIX É™srin 40-cı illÉ™rindÉ™ Sankt-Peterburqda hÉ™rbi tÉ™hsil almışdı. Orada bir neçÉ™ il hÉ™rbi qulluqda olmuÅŸdur, lakin bu ona É™dÉ™biyyat vÉ™ tarixlÉ™ maraqlanmaÄŸa mane olmamışdı.

O, XVIII É™srin ikinci yarısındakı QarabaÄŸ xanlığının hÉ™yatını tÉ™svir etmiÅŸ, Jukovski, Lermontovun ÅŸerlÉ™rini, Andersenin nağıllarını AzÉ™rbaycan dilinÉ™ tÉ™rcümÉ™ etmiÅŸdir. Ä°stefa verdikdÉ™n sonra, ƏhmÉ™d bÉ™y CavanÅŸir ata-baba yurdu, CavanÅŸir mahalının (hal-hazırda AzÉ™rbaycan Respublikasının AÄŸcabÉ™di rayonu) KÉ™hrizli kÉ™ndinÉ™ qayıtmışdır. Əla tÉ™hsilli insan olan ƏhmÉ™d bÉ™y tÉ™sÉ™rrüfatın aparılmasında novator idi, meliorasiyanı tÉ™tbiq etmiÅŸ, aqronomik mÉ™dÉ™niyyÉ™ti geniÅŸlÉ™ndirirdi.

NÉ™nÉ™m xatırlayırdı ki, evdÉ™ möhtəşəm kitabxana var idi. Antik klassiklÉ™r müasir Avropa É™dÉ™biyyatı ilÉ™ yanaşı idi, É™rÉ™b vÉ™ fars mÉ™nbÉ™lÉ™ri balaca qızı kalliqrafik gözÉ™lliyi ilÉ™ mÉ™ftun edirdi. Kitab erkÉ™n yaÅŸlarından onun hÉ™yatında möhkÉ™m vÉ™ É™saslı yer tutmuÅŸdur. ƏhmÉ™d bÉ™y tÉ™kcÉ™ oÄŸluna deyil, qızına da tÉ™hsil vermÉ™yi vacib hesab edirdi. AzÉ™rbaycan Rusiya Ä°mperiyasının ucqar É™yalÉ™ti idi vÉ™ uÅŸaqların gÉ™lÉ™cÉ™k hÉ™yatda çÉ™tinlik çÉ™kmÉ™mÉ™lÉ™ri üçün, ƏhmÉ™d bÉ™y doqquz yaÅŸlı HÉ™midÉ™ni vÉ™ onun kiçik qardaşı MÉ™mmÉ™di rus müÉ™llimlÉ™rinin ailÉ™sinÉ™ verir. Onlar bu ailÉ™dÉ™ 5 il yaÅŸayırlar. 14 yaşında o, artıq tÉ™hsilli qız olmuÅŸdu, ana dilini, rus, fransız dillÉ™rini mükÉ™mmÉ™l bilirdi.

 

NÉ™nÉ™m 16 yaşında Rus ordusunun polkovniki Ä°brahim bÉ™y Davatarova É™rÉ™ gedir. Onun É™sli Yelizavetpol quberniyasının ÅžuÅŸa qÉ™zasında (hal-hazırda BÉ™rdÉ™ rayonunun ƏrÉ™blÉ™r kÉ™ndi) varlı zabit ailÉ™sindÉ™n idi. Ərinin ardınca gÉ™nc qadın Brest-Litovska gedir. TezliklÉ™ qızı Mina anadan olur. GÉ™ncliyini yada salaraq nÉ™nÉ™m nağıl edÉ™rdi ki, É™ri ona polyak, alman dillÉ™rini öyrÉ™nmÉ™yi tÉ™klif etmiÅŸ, ballarda lÉ™yaqÉ™tli görünmÉ™k üçün ona bal rÉ™qslÉ™ri vÉ™ Avropa musiqisi dÉ™rslÉ™ri vermÉ™yÉ™ baÅŸlamışlar.

1900-cu ilin É™rÉ™fÉ™sindÉ™ É™ri Qafqaza, TürkiyÉ™ ilÉ™ sÉ™rhÉ™ddÉ™ yerləşən Qars ÅŸÉ™hÉ™rinÉ™ keçirilir, burada o, hÉ™rbi qalanın komandiri olur. AilÉ™ yeni yerini sÉ™hmana salmamış, HÉ™midÉ™ xanımı dÉ™hÅŸÉ™tli xÉ™bÉ™r sarsıtdı - kiçik qardaşı MÉ™mmÉ™d, bir ildÉ™n sonra isÉ™ sevimli É™ri dünyalarını dÉ™yiÅŸdilÉ™r. O, 30 yaşında iki uÅŸaqla dul qalır, lakin É™n maraqlısı vÉ™ vacibi o idi ki, xüsusilÉ™ dÉ™ o dövr üçün, gÉ™nc qadın tibb kurslarına daxil olmaq üçün Moskvaya getmÉ™yi arzulayırdı.

NÉ™nÉ™m tez-tez xatırlayırdı: «ÆrimdÉ™n sonra mÉ™n yaxşı pensiya almalı idim. Bu pensiya uÅŸaqları qaldırmaÄŸa vÉ™ sakit yaÅŸamaÄŸa bÉ™s edÉ™rdi. Lakin atam mÉ™ndÉ™n xahiÅŸ etdi ki, doÄŸma kÉ™ndÉ™ qayıdım. O, deyirdi: «MÉ™nim ölümümdÉ™n sonra hÉ™r ÅŸeyi satıb, hara istÉ™sÉ™n gedÉ™ bilÉ™rsÉ™n. Lakin mÉ™nim iÅŸimi davam etdir, QarabaÄŸ xanlığının tarixini çap etdir».

Atasının vÉ™siyyÉ™tinÉ™ É™mÉ™l edÉ™rÉ™k, nÉ™nÉ™m 1905-ci ilin oktyabrında TiflisÉ™ köçür vÉ™ dostlarının mÉ™slÉ™hÉ™ti ilÉ™ «QeyrÉ™t» mÉ™tbəəsinin sahibi CÉ™lil MÉ™mmÉ™dquluzadÉ™yÉ™ müraciÉ™t edir. Ä°ki ildÉ™n sonra onlar evlÉ™nirlÉ™r vÉ™ bütün çÉ™tinliklÉ™rÉ™, xasiyyÉ™t fÉ™rqlÉ™rinÉ™ baxmayaraq 25 il nikahda yaÅŸayırlar.

HÉ™lÉ™ É™rÉ™ getmÉ™miÅŸdÉ™n É™vvÉ™l, nÉ™nÉ™m TiflisdÉ™ki kübar AzÉ™rbaycan ailÉ™lÉ™rindÉ™n olan müsÉ™lman qadınlara tÉ™klif etmiÅŸdi ki, xeyriyyÉ™ cÉ™miyyÉ™ti yaratsınlar. CÉ™miyyÉ™tin maraq dairÉ™si müxtÉ™lif idi: uÅŸaqları savadlandırır, yoxsullara kömÉ™k edir, müxtÉ™lif dÉ™rnÉ™klÉ™r təşkil edir, kasıb ailÉ™lÉ™rdÉ™n olan uÅŸaqlar üçün bayramlar keçirir, onlara paltar tikirdilÉ™r.

Mina xanım, zÉ™hmÉ™t olmasa gÉ™lin dÉ™qiqləşdirÉ™k, belÉ™ bir variant mövcuddur ki, TiflisdÉ™ müsÉ™lman qadınların Qafqaz xeyriyyÉ™ cÉ™miyyÉ™tinin yaradılması ideyası ÅžaxtaxtinskilÉ™rin evindÉ™ki görüÅŸ zamanı Sofiya xanım Åžaxtaxtinskaya, HÉ™midÉ™ xanımın CÉ™lil MÉ™mmÉ™dquluzadÉ™ ilÉ™ söhbÉ™ti zamanı yaranmışdır

Onda mÉ™nbÉ™lÉ™rÉ™ qayıdaq. NÉ™nÉ™m hesab edirdi ki, XIX É™srin ortalarında TiflisdÉ™ yaradılmış «MüqÉ™ddÉ™s Nina» cÉ™miyyÉ™ti Zaqafqaziya qadınlarının inkiÅŸafına böyük tÉ™kan vermiÅŸdir. «MüqÉ™ddÉ™s Ninanın» iÅŸindÉ™ azÉ™rbaycanlı qadınlar fÉ™al iÅŸtirak edirdilÉ™r. XeyriyyÉ™ cÉ™miyyÉ™tinin ÅŸöbÉ™lÉ™ri Åžamaxı, Bakı, GÉ™ncÉ™ vÉ™ Ä°rÉ™vanda çox fÉ™al hÉ™rÉ™kÉ™t edirdilÉ™r. Siz yÉ™qin ki, baÅŸa düÅŸdünüz, niyÉ™ MüqÉ™ddÉ™s Nina? RÉ™vayÉ™tÉ™ görÉ™, MüqÉ™ddÉ™s Nina Qafqazda ilk maarifçidir. AzÉ™rbaycanda «MüqÉ™ddÉ™s Nina» gimnaziyası vardı. CÉ™miyyÉ™tin idarÉ™ heyÉ™tinin üzvlÉ™ri üç il müddÉ™tinÉ™ seçilirdilÉ™r, onlar çar mÉ™murları, generalların qızları vÉ™ hÉ™yat yoldaÅŸları idilÉ™r. Onlar gözÉ™l tÉ™hsil almış, dillÉ™ri, É™dÉ™biyyatı, tarixi bilirdilÉ™r. TamaÅŸaların ssenarisini özlÉ™ri yazırdılar, o vaxtlar hÉ™vÉ™skar dram tamaÅŸaları çox dÉ™bdÉ™ idi.

 

MÉ™n sizin diqqÉ™tinizi nÉ™nÉ™min dÉ™fÉ™lÉ™rlÉ™ vurÄŸuladığı cÉ™hÉ™tÉ™ yönÉ™ltmÉ™k istÉ™rdim. DÉ™b zinÉ™t əşyalarının, paltarların nümayiÅŸindÉ™ deyil, tamaÅŸalara, maarifÉ™, xÉ™stÉ™lÉ™rÉ™ qulluÄŸa, yoxsullara kömÉ™yÉ™ idi... kaÅŸ biz dÉ™ belÉ™ dÉ™bÉ™ qÉ™dÉ™r yaÅŸaya bilÉ™ydik. Yeri gÉ™lmiÅŸkÉ™n, varlı qızlar «MüqÉ™ddÉ™s Nina» gimnaziyasında tÉ™hsilÉ™ görÉ™ böyük haqq ödÉ™yirdilÉ™r. O vaxtlar sponsorluqdan É™sÉ™r-É™lamÉ™t yox idi, lakin ianÉ™ edÉ™nlÉ™r çox idi. M.Süleymanovun «ÖtÉ™n günlÉ™r» kitabında mesenat vÉ™ milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin hÉ™yat yoldaşı Sona xanımın yoxsullar üçün necÉ™ vÉ™sait yığdığı tÉ™svir olunur. XeyriyyÉ™ gecÉ™lÉ™rindÉ™ o, sinilÉ™rdÉ™ ipÉ™k lent aparan qızların arasında qonaqların qarşısından keçirdi. Ev sahibÉ™sinin É™lindÉ™n lent alan qonaq É™liaçıqlıqla siniyÉ™ pul qoyurdu.

 

MÉ™nim xatirÉ™lÉ™rimÉ™ görÉ™, HÉ™midÉ™ xanım o qÉ™dÉ™r dÉ™ «MüqÉ™ddÉ™s Nina»dan çıxmağın deyil, nÉ™ qÉ™dÉ™r, mÉ™hz müsÉ™lman qadınları üçün cÉ™miyyÉ™tin yaradılmasının təşəbbüskarı idi. Sonralar cÉ™miyyÉ™tin qÉ™yyumluq ÅŸurasında GövhÉ™r xanım Qacar, Nigar xanım Åžixlinskaya, MÉ™smÉ™ xanım Talışinskaya vÉ™ Sаlаtın xanım ƏhmÉ™dova iÅŸtirak edirdilÉ™r.

NÉ™nÉ™mlÉ™ danışıqlardan É™n parlaq xatirÉ™lÉ™rim, 1907-ci ildÉ™ QarabaÄŸdakı aclıqdır. Dörd uÅŸağı evdÉ™ qoyaraq, nÉ™nÉ™m ÅžuÅŸaya getdi vÉ™ bütün QarabaÄŸda darı vÉ™ un kisÉ™lÉ™ri daşıtdırmaÄŸa baÅŸladı. HÉ™r bir yoxsulun hÉ™yatı nÉ™ qiymÉ™tlÉ™ xilas edilirdi? O, yardımında heç kimÉ™ fÉ™rq qoymurdu: çörÉ™yi ermÉ™nilÉ™rÉ™ dÉ™, özümüzünkilÉ™rÉ™ dÉ™ paylayırdı. Ä°nsan aclıqdan ölmÉ™mÉ™lidir! O, öz məğzinÉ™ görÉ™ sülh qurucusu idi. ErmÉ™ni-azÉ™rbaycanlı münaqiÅŸÉ™si illÉ™rindÉ™ HÉ™midÉ™ xanım vasitÉ™çi rolunda çıxış edirdi, kÉ™ndlilÉ™r ona sözsüz inanırdılar.

1908-ci ildÉ™ MirzÉ™ CÉ™lil MÉ™mmÉ™dquluzadÉ™ ilÉ™ birlikdÉ™ o, öz vÉ™saitinÉ™ KÉ™hrizli kÉ™ndindÉ™ qız vÉ™ oÄŸlanlar üçün birgÉ™ tÉ™lim mÉ™ktÉ™bi açdı. TÉ™sÉ™vvür edin, kÉ™nd mÉ™ktÉ™bi vÉ™ birgÉ™ tÉ™lim, hÉ™lÉ™ heç Bakıda da belÉ™ ÅŸey yox idi. HÉ™midÉ™ xanımın qÉ™yyumluÄŸu ilÉ™ mÉ™ktÉ™b AzÉ™rbaycanda Sovet hakimiyyÉ™ti qurulana qÉ™dÉ™r müvÉ™ffÉ™qiyyÉ™tlÉ™ iÅŸlÉ™yirdi.

Artıq Sovet dövründÉ™ çiçÉ™k epidemiyası zamanı, o, öz puluna çiçÉ™yÉ™ qarşı vaksin alır vÉ™ öz doÄŸma kÉ™ndinin sakinlÉ™rini peyvÉ™nd etdirir. Onunla yanaşı hÉ™miÅŸÉ™ böyük qızı Mina olardı. O, TiflisdÉ™ gimnaziyanı, sonra 1908-ci ildÉ™ ali pedaqoji kursları bitirmiÅŸdir. Mina AzÉ™rbaycan dilindÉ™ dÉ™rs deyÉ™ bilÉ™n müÉ™llimlÉ™r axtarmaÄŸa baÅŸlayır, belÉ™ ki, TiflisdÉ™ müsÉ™lmanlar yalnız rus dilindÉ™ oxuyurdular. Mina öz vÉ™saitinÉ™ nÉ™inki müÉ™llimlÉ™rin haqqını ödÉ™yir, hÉ™m dÉ™ partalar alır, siniflÉ™ri tÉ™mir etdirirdi.

 

HÉ™midÉ™ xanım müÉ™llimlik vÉ™ xeyriyyÉ™çilik É™nÉ™nÉ™lÉ™rini uÅŸaqlıqdan Minaya aşılayırdı vÉ™ 1923-cü ilÉ™ qÉ™dÉ™r, ömrünün axırına kimi kÉ™nd mÉ™ktÉ™bindÉ™ pulsuz iÅŸlÉ™miÅŸdir.

NÉ™nÉ™m çox gözÉ™l, qamÉ™tli, görkÉ™mli vÉ™ ucaboylu idi. XasiyyÉ™ti dÉ™ iradÉ™li, mÉ™rdanÉ™ idi. Şəxsi tÉ™hsillÉ™ o, hÉ™miÅŸÉ™ məşğul olurdu, CÉ™lil MÉ™mmÉ™dquluzadÉ™nin É™sÉ™rlÉ™rini nəşr etdirir, çoxlu tÉ™rcümÉ™lÉ™r edir, xatirÉ™lÉ™rini yazırdı. Öz gÉ™nclik ideallarından danışmağı sevÉ™rdi. Ä°dealları Haribaldi, II Yekaterina vÉ™ Mahatma Qandi olan keçÉ™n É™srin müsÉ™lman qadınını tÉ™sÉ™vvür edin! TÉ™sÉ™vvür etdiniz - onda sizÉ™ aydın olar ki, mÉ™n meqaulduzlardan nÉ™ üçün danışırdım!