AzÉ™rbaycan Respublikası keçid iqtisadiyyatı olan ölkÉ™lÉ™rdÉ™n biridir. Bu
ölkÉ™lÉ™rÉ™ xas ümumi sosial-iqtisadi çÉ™tinliklÉ™rlÉ™ yanaşı, AzÉ™rbaycan hÉ™m
dÉ™, ErmÉ™nistanın tÉ™cavüzü nÉ™ticÉ™sindÉ™ É™mÉ™lÉ™ gÉ™lmiÅŸ bir çox spesifik
problemlÉ™rlÉ™ dÉ™ üzləşir. SSRÄ° dağıldıqdan sonra öz müstÉ™qilliyini bÉ™rpa
etmiÅŸ vÉ™ bazar iqtisadiyyatına keçid prosessindÉ™ mühüm sosial-iqtisadi
islahatların hÉ™yata keçirilmÉ™sinÉ™ baÅŸlamış AzÉ™rbaycan Respublikası öz
É™razi bütövlüyünü qorumaq vÉ™ sÉ™rhÉ™dlÉ™rinin toxunulmazlığını tÉ™min etmÉ™k
sahÉ™sindÉ™ ciddi çÉ™tinliklÉ™rlÉ™ üzləşmiÅŸdir. Æhalinin 15%-ni xüsusi zÉ™rÉ™r
çÉ™kmiÅŸ qruplar qaçqın vÉ™ köçkünlÉ™r təşkil edir. Qadın vÉ™ uÅŸaqlar isÉ™
daha ağır ÅŸÉ™raitlÉ™ üzləşmiÅŸlÉ™r.
Keçid dövründÉ™ baÅŸ vermiÅŸ iqtisadi vÉ™ texnoloji
dÉ™yiÅŸikliklÉ™rin nÉ™ticÉ™sindÉ™ bir çox yeni iqtisadi imkanlar yaranmışdır.
Lakin heç dÉ™ hÉ™r bir kiÅŸi vÉ™ qadın iqtisadi yüksÉ™liÅŸdÉ™n eyni dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™
bəhrələnə bilməmişdir. İqtisadi və sosial inkişafın səmərəliliyinə nail
olmaq, iqtisadi inkiÅŸaf vÉ™ yüksÉ™liÅŸdÉ™n bÉ™hrÉ™lÉ™nmÉ™k üçün cÉ™miyyÉ™tin hÉ™r
iki cinsdÉ™n olan üzvlÉ™ri özlÉ™rinin imkanlarını dÉ™rk etmÉ™li vÉ™ bundan
istifadə etməlidirlər. Cəmiyyətin sosial, iqtisadi, siyasi və mədəni
hÉ™yatında qadınların iÅŸtirakını tÉ™min etmÉ™dÉ™n buna nail olmaq mümkün
deyil.
Azərbaycanda qadınlar əhalinin əksər hissəsini (51,2%) təşkil
edir. Son illÉ™rdÉ™ qadınların sahibi olduÄŸu müÉ™ssisÉ™lÉ™rin sayının
artdığı müÅŸahidÉ™ olunur. Sahibkarlığın vÉ™ kiçik biznesin inkiÅŸafının
yeni iş yerlərinin yaradılması, işsizliyin azaldılması və məşğulluğun
artırılması sahÉ™sindÉ™ sÉ™mÉ™rÉ™li vasitÉ™ olduÄŸunu nÉ™zÉ™rÉ™ alsaq, mövcud vÉ™
potensial qadın sahibkarların inkişaf proseslərindən kənarda qalmadığı
təmin edilməlidir. Belə ki, qadın sahibkarlığın inkişafı yoxsulluğun
azaldılmasına, qadınların iqtisadi vÉ™ sosial nüfuzunun artmasına vÉ™ bir
çox hallarda, cÉ™miyyÉ™tdÉ™ qender bÉ™rabÉ™rsizliyinin aradan qaldırılmasına
yardım edir. Qadın sahibkarlığın ehtiyaclarının, problem və
xüsusiyyÉ™tlÉ™rinin tÉ™hlili qadın sahibkarlığın, ümumilikdÉ™ isÉ™ kiçik vÉ™
orta sahibkarlığın inkişafına yardım edəcəkdir.
Qadınların məşğulluq imkanlarının artırılması, biznesə
baÅŸlamaq vÉ™ inkiÅŸaf etdirmÉ™k üçün onlara müvafiq mÉ™nbÉ™ vÉ™ bacarıqların
verilmÉ™si sahÉ™sindÉ™ hökumÉ™t, donorlar, hÉ™m yerli, hÉ™m dÉ™ beynÉ™lxalq
Qeyri-HökumÉ™t Təşkilatları (QHT) tÉ™rÉ™findÉ™n bir çox tÉ™dbirlÉ™r hÉ™yata
keçirilmiÅŸdir. Bununla belÉ™, hÉ™lÉ™ dÉ™ ölkÉ™dÉ™ qadınların produktiv
resurslardan, xüsusilÉ™, kredit resurslarından, bazar vÉ™ müxtÉ™lif
imkanlardan istifadəsini məhdudlaşdıran sosiali-qtisadi maneələr
qalmaqdadır. Bundan baÅŸqa, cÉ™miyyÉ™tdÉ™ üstünlük təşkil edÉ™n mövcud
stereotiplÉ™r dÉ™ ümumilikdÉ™, qadınları bizneslÉ™ məşğul olmaqdan
çÉ™kindirir.
ÖlkÉ™dÉ™ qadın sahibkarlığın inkiÅŸafını tÉ™min edÉ™cÉ™k düzgün
proqramların vÉ™ strategiyanın müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™si qadın sahibkarlığı
ilə bağlı məsələlərin təhlil edilməsi və aydınlaşdırılmasını tələb
edir. Qadın sahibkarların hansı problemləri var? Onlar maliyyə və
biznes inkişaf xidmətlərindən eyni səviyyədə istifadə edə bilirlərmi?
Qadın sahibkarlar üçün idarÉ™çiliyin daha çox hansı növü tipikdir? Qadın
sahibkarlar hÉ™yat yoldaşı vÉ™ ya ailÉ™nin baÅŸqa üzvlÉ™ri tÉ™rÉ™findÉ™n
dəstəklənirlərmi? Layihədə əks olunan məsələlər və qaldırılan suallar
yalnız bununla bitmir.
2. Araşdırmanın məqsədi, metodologiyası və strukturu
BeynÉ™lxalq ÆmÉ™k Təşkilatının "AzÉ™rbaycan vÉ™ Gürcüstanda
iÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r təşkilatları vasitÉ™silÉ™ qadın sahibkarlığın inkiÅŸafı"
layihÉ™si çÉ™rçivÉ™sindÉ™ milli araÅŸdırmanın É™sas mÉ™qsÉ™di AzÉ™rbaycanda
qadın sahibkarlığı sahÉ™sindÉ™ olan É™sas meyllÉ™r vÉ™ mövcud vÉ™ziyyÉ™tin
müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™si, qadın sahibkarlığın xüsusiyyÉ™tlÉ™rini, bu sahÉ™dÉ™ki
problem vÉ™ çÉ™tinliklÉ™ri É™hatÉ™ edÉ™n mÉ™lumatın toplanması vÉ™ tÉ™hlil
edilmÉ™si, kiçik bizneslÉ™ baÄŸlı qanunvericilik bazasının nÉ™zÉ™rdÉ™n
keçirilmÉ™si, qadın sahibkarlığa dÉ™stÉ™k verÉ™n təşkilatların rolunun
qiymətləndirilməsi, qadınların biznes və ictimai təşkilatlarda
iÅŸtrakının nÉ™zÉ™rdÉ™n keçirilmÉ™sidir.
AzÉ™rbaycan Respublikasında qadın sahibkarlığın mövcud
vÉ™ziyyÉ™tinin öyrÉ™nilmÉ™si üzrÉ™ araÅŸdırma iki istiqamÉ™tdÉ™ aparılmışdır:
qadın sahibkarlar arasında sorÄŸu vÉ™ bu sahÉ™dÉ™ müvafiq sÉ™nÉ™dlÉ™r vÉ™
statistikanın müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™si. SorÄŸuda respublikanın cÉ™nub,
(Masallı, CÉ™lilabad) vÉ™ ÅŸimal bölgÉ™lÉ™rindÉ™n (Quba, Qusar, Xaçmaz),
MingÉ™çevir vÉ™ Bakı ÅŸÉ™hÉ™rindÉ™n 200 qadın vÉ™ kiÅŸi sahibkar iÅŸtirak
etmiÅŸdir. Kiçik vÉ™ orta müÉ™ssisÉ™lÉ™rdÉ™ çalışan sahibkar qadınların
ehtiyacları və fəaliyyətinə mane olan problemləri araşdırmaq məqsədilə
respondentlÉ™rin arasından seçilmiÅŸ 15 qadın sahibkarla É™hatÉ™li
sorÄŸu-müsahibÉ™ aparılmışdır. SorÄŸu É™sasÉ™n qadınların üstünlük təşkil
etdiyi É™rzaq istehsalı, tekstil, kÉ™nd tÉ™sÉ™rrüfatı, gözÉ™llik salonu vÉ™
əl sənətkarlığı sahələrini əhatə etmişdir. Sorğu zamanı qadın
sahibkarların fÉ™aliyyÉ™ti vÉ™ bu sahÉ™dÉ™ mövcud problemlÉ™r vÉ™ zÉ™ruri
tədbirlər haqqında məlumatlar əldə edilmişdir.
Qadın sahibkarlığı sahÉ™sindÉ™ müvafiq sÉ™nÉ™dlÉ™r vÉ™ statistikanın
müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™sindÉ™ mÉ™qsÉ™d AzÉ™rbaycanda qadın sahibkarlığı sahÉ™sindÉ™
mövcud qanunvericilik, proqramlar vÉ™ maliyyÉ™ mÉ™nbÉ™lÉ™rini araÅŸdırmaq
olmuÅŸdur. AraÅŸdırma hÉ™mçinin iqtisadi inkiÅŸaf prosseslÉ™rindÉ™ qadınların
sahibkarlıq fəaliyyətinə fəal surətdə cəlb edilməsi məqsədilə rəsmi
statistika və məşğulluq idarələrindən qadınların işsizlik və məşğulluq
vÉ™ziyyÉ™ti, tÉ™hsil sÉ™viyyÉ™si ilÉ™ baÄŸlı É™ldÉ™ edilmiÅŸ göstÉ™ricilÉ™ri vÉ™
ətraflı məlumatı da əhatə etmişdir.
Sorğunun nəticələri əsasında Azərbaycanda qadın sahibkarlığı
sahÉ™sindÉ™ mövcud vÉ™ziyyÉ™ti, problemlÉ™r vÉ™ gÉ™lÉ™cÉ™k perspektivlÉ™ri É™ks
etdirən hesabat hazırlanmışdır.
Hesabat aşağıdakı məsələləri əks etdirir:
AzÉ™rbaycanın É™mÉ™k bazarında qadınların mövqeyi, qadın sahibkarlığın É™hatÉ™ dairÉ™si, hÉ™cmi vÉ™ profili haqqında mÉ™lumat;
Qadın sahibkarlığın inkiÅŸafı üçün mövcud iqtisadi siyasi vÉ™
ictimai mühit: boÅŸluqlar, problemlÉ™r, maneÉ™lÉ™r, çÉ™tinliklÉ™r vÉ™
tÉ™zadların müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™si;
AzÉ™rbaycanda potensial vÉ™ mövcud qadın sahibkarlığın
sosial-mÉ™dÉ™ni, tÉ™hsil, texnoloji, hüquqi vÉ™ maliyyÉ™ imkanları
nöqteyi-nÉ™zÉ™rindÉ™n üzləşdiyi maneÉ™ vÉ™ problemlÉ™rin araÅŸdırılması;
Qadın və kişi sahibkarları arasındakı əsas fərqlərin
müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™si (onların müvafiq fÉ™aliyyÉ™ti, motivasiyası,
müvÉ™ffÉ™qiyyÉ™t kriteriyası daxil olmaqla);
GÉ™lirlÉ™rin artırılması, mikro vÉ™ kiçik müÉ™ssisÉ™lÉ™rin
inkişafı və kredit təminatı vasitəsilə qadınların iqtisadi imkanlarını
artırmaq üçün hökumÉ™t, QHT vÉ™ ya donorlar tÉ™rÉ™findÉ™n hÉ™yata keçirilmiÅŸ
tədbirlər haqqında məlumat;
Qadın sahibkarlara dəstək verən biznes xidmətlərinin həcmi və rolu;
Ä°ÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r təşkilatlarında mövcud qadın sahibkarların
müdafiÉ™ mexanizmlÉ™ri, hÉ™min təşkilatlarda onların üzvlük sÉ™viyyÉ™si,
onların maraq və problemlərini təqdim etmək baxımından qadın
sahibkarlar assosiasiyalarının və biznes təşkilatların fəaliyyətinin
sÉ™mÉ™rÉ™liliyinin araÅŸdırılması, hÉ™mçinin qadın assosiasiyaları, qadın
sahibkarlar assosiyasiyaları vÉ™ iÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r təşkilatları arasında
É™laqÉ™nin müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™si;
HökumÉ™t, iÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r təşkilatları, QHT-lÉ™r, qadın
assosiasiyaları və biznesə dəstək institutlarının Azərbaycanda qadın
sahibkarlığın inkiÅŸaf etdirilmÉ™si vÉ™ onların uzunmüddÉ™tli məşğulluÄŸunun
artırılması və yoxsulluğun azaldılmasında iştirakının təmin edilməsi
mÉ™qsÉ™dilÉ™ tövsiyyÉ™lÉ™r verilmÉ™si.
Burada É™sas diqqÉ™t iÅŸÉ™götürÉ™n təşkilatlarının qadın sahibkarlığa
sÉ™mÉ™rÉ™li dÉ™stÉ™yÉ™, onların iÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r təşkilatlarına üzvlüyününÉ™ cÉ™lb
olunmasına və bu təşkilatların siyasət və fəaliyyətlərində qender
bÉ™rabÉ™rliyinin tÉ™min olunmasındakı roluna yönÉ™ldilmiÅŸdir.
3. Azərbaycanın əmək bazarında qadının yeri
3.1. Ümumi mÉ™lumat
Azərbaycanda qadınlar əhalinin 51.2%-ni təşkil edir. Milli
qanunvericiliyin əsasını təşkil edən Konstitusiya qadın və kişilərə
bÉ™rabÉ™r hüquqlar tÉ™min edir. Qadınlar DövlÉ™t strukturlarında,
ParlamentdÉ™ vÉ™ müxtÉ™lif təşkilatlarda tÉ™msil olunurlar. Lakin bu tÉ™msil
olunmada onların sayı kiÅŸilÉ™rÉ™ nisbÉ™tÉ™n çox aÅŸağıdır.
1994-cü ildÉ™n baÅŸlayaraq ölkÉ™ sosial iqtisadi istiqamÉ™tdÉ™
stabillik vÉ™ inkiÅŸafa doÄŸru getmÉ™yÉ™ baÅŸlayır. Qadınların IV Ümumdunya
Konfransına (Pekin, 1995) hazırlıq işləri aparılmış, 1995-ci ilin
iyununda Azərbaycan Respublikası tərəfindən "Qadınlara Qarşı
Ayrı-Seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilmÉ™si haqqında Konvensiya"
ratifikasiya edilmiÅŸdir. 1995-ci ilin sentyabr ayında PekindÉ™ keçirilÉ™n
IV Ümumdünya Qadınlar Konfransında AzÉ™rbaycan qadınlarının iÅŸtirakından
sonra ölkÉ™dÉ™ qadın problemlÉ™rinÉ™ maraq daha da artmışdır.
1998-ci ildə "Azərbaycanda qadınların rolunun artırılması
haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı dərc olundu.
Bu sÉ™rÉ™ncamda dövlÉ™t strukturları tÉ™rÉ™findÉ™n daha yüksÉ™k diqqÉ™t tÉ™lÉ™b
edÉ™n öncül sahÉ™lÉ™r müÉ™yyÉ™n olunmuÅŸdur. Eyni zamanda ölkÉ™ Prezidentinin
FÉ™rmanı ilÉ™ Qadın ProblemlÉ™ri üzrÉ™ DövlÉ™t KomitÉ™si yaradılmışdır.
Bazar iqtisadiyyatına keçid AzÉ™rbaycanda bir çox siyasi vÉ™
iqtisadi struktur dÉ™yiÅŸikliklÉ™rinÉ™ sÉ™bÉ™b oldu. AzÉ™rbaycanda müasir
sosial-iqtisadi inkiÅŸaf nÉ™ticÉ™sindÉ™ É™halinin hÉ™r iki cinsi üçün yeni
ÅŸÉ™raitÉ™ uyÄŸunlaÅŸmaq, cÉ™miyyÉ™tdÉ™ özünü vÉ™ öz yerini tapmaq zÉ™rurÉ™ti
yarandı. Onlar çox çÉ™tin vÉ™ mürÉ™kkÉ™b vÉ™ziyyÉ™tlÉ™ qarşılaÅŸdılar. BaÅŸ
verÉ™n proseslÉ™rdÉ™ki kortÉ™biilik, qeyri-mütəşəkkillik, yeni iqtisadi
şəraitə uyğunlaşma yollarının axtarışı, əhalinin əksər hissəsinin
fəaliyyətini bazar iqtisadiyyatının tələblərinə cavab verəcək səviyyədə
qurmaqda bacarıqsızlığı, ilkin kapitalın və peşəkar vərdişlərin
olmaması nisbÉ™tÉ™n stabil hÉ™yat sÉ™viyyÉ™sinin aÅŸağı düÅŸmÉ™sinÉ™ sÉ™bÉ™b oldu.
ÆmÉ™k bazarında baÅŸ vermiÅŸ dÉ™yiÅŸikliklÉ™ri vÉ™ iÅŸlÉ™yÉ™n qadınların
vəziyyətinin pisləşməsini əsasən aşağıdakı səbəblərlə izah etmək olar:
Ciddi iqtisadi çÉ™tinliklÉ™r vÉ™ istehsalı aÅŸağı düÅŸmÉ™si;
Qadınların əmək bazarındakı vəziyyətinə dair lazımi milli siyasətin olmaması;
Məşğulluq və biznes imkanları haqqında məlumatsızlıq;
Kredit vÉ™ maliyyÉ™ bazarlarından istifadÉ™ olunmasında çÉ™tinliklÉ™r;
Texniki və idarəetmə bacarıqlarınıı aşağı olması;
Qadınlarda özünÉ™inamın aÅŸağı olması.
3.2. Qadınların iqtisadi vÉ™ziyyÉ™ti vÉ™ məşğulluq xüsusiyyÉ™tlÉ™ri
SSRİ tərkibində olduğu zaman Azərbaycanda mərkəzi siyasi
orqanların göstÉ™riÅŸlÉ™rinÉ™ uyÄŸun olaraq qadınlar qanunvericilik vÉ™ icra
hakimiyyÉ™ti orqanlarında müvafiq nisbÉ™tdÉ™ tÉ™msil olunurdular. Bundan
başqa, qadınlar iqtisadiyyatın, infrastrkturun, elmin, təhsilin, xidmət
sferasının bütün sahÉ™lÉ™rindÉ™ çalışırdılar. Aqrar sahÉ™dÉ™ qadınların
əksəriyyəti kolxoz və sovxozlarda adətən fəhlə peşələrində
iÅŸlÉ™yirdilÉ™r. ÆnÉ™nÉ™vi olaraq, milli É™xlaq normalarının vÉ™ adÉ™tlÉ™rin
tÉ™siri altında, evdar qadınların sayı yüksÉ™k olmuÅŸdur.
SSRİ dağıldıqdan sonra və məlum hadisələr nəticəsində
Respublikanın iqtisadiyyatı dÉ™rin böhran vÉ™ziyyÉ™tinÉ™ düÅŸmüÅŸ (neft
sektorundan baÅŸqa), É™halinin, o cümlÉ™dÉ™n qadınların, məşğulluq
sÉ™viyyÉ™si kÉ™skin olaraq aÅŸağı düÅŸmüÅŸdür. Bu vÉ™ziyyÉ™t ErmÉ™nistan
Respublikasının hÉ™rbi tÉ™cavüzü, DaÄŸlıq QarabaÄŸ vÉ™ onun É™traf
rayonlarının iÅŸÄŸalı nÉ™ticÉ™sindÉ™ daha da ağırlaÅŸmış, cÉ™miyyÉ™tin qaçqın
vÉ™ mÉ™cburi köçkünlÉ™rdÉ™n ibarÉ™t zÉ™if bir tÉ™bÉ™qÉ™si yaranmışdır.
Ancaq 90-cı illərin ortalarından başlayaraq, iqtisadiyyatda
vÉ™ziyyÉ™ti dövlÉ™t mülkiyyÉ™tinin özÉ™lləşdirilmÉ™si, sahibkarlıq
fÉ™aliyyÉ™tinin inkiÅŸaf etdirilmÉ™si, torpaq islahatlarının keçirilmÉ™si
sayÉ™sindÉ™ sabitləşdirmÉ™k mümkün olmuÅŸ vÉ™ É™halinin məşğulluÄŸu sahÉ™sindÉ™
müsbÉ™t dÉ™yiÅŸikliklÉ™r baÅŸ vermiÅŸdir. Bununla belÉ™, hal-hazırda
qadınların məşğulluÄŸu sahÉ™sindÉ™ É™saslı problemlÉ™r mövcuddur. Bu
problemləri aşağıdakı amillərlə xarakterizə etmək olar:
Ä°ÅŸlÉ™yÉ™n qadınların payı daha yüksÉ™k olmuÅŸ yüngül vÉ™ yeyinti
sənayesi, elektrotexnika, neft maşınqayırması sahəsində əksər iri və
orta müÉ™ssisÉ™lÉ™rin iÅŸlÉ™mÉ™mÉ™si;
İqtisadiyyatda və elmin intellektual sahələrində qadınların payının kəskin azalması;
Eyni xarakterli iÅŸin görülmÉ™si üçün kiÅŸilÉ™rin É™mÉ™k haqqı sÉ™viyyÉ™sinin qadınların É™mÉ™k haqqından yüksÉ™k olması;
Qadın É™mÉ™yinin üstünlük təşkil etdiyi xalq sÉ™nÉ™tkarlığı,
tÉ™tbiqi incÉ™sÉ™nÉ™t (xalçaçılıq, ipÉ™kçilik vÉ™ s.) mÉ™hsullarına olan
tÉ™lÉ™batın azalması nÉ™ticÉ™sindÉ™ bu sahÉ™nin tÉ™nÉ™zzülÉ™ uÄŸraması;
Qadınların peşə hazırlığı və yenidən hazırlıq kurslarına cəlb edilməsinin aşağı səviyyədə olması;
Ticarət (xırda alver, maqazin, yarmarka) sahəsində qadınların payının kəskin artması;
HÉ™yÉ™tyanı torpaq sahÉ™sindÉ™-fÉ™rdi maldarlıq, bostan vÉ™ baÄŸ tÉ™sÉ™rrüfatlarında iÅŸlÉ™yÉ™n qadınların sayının artması.
Æhalinin iqtisadi fÉ™al hissÉ™sinÉ™ aid edilmÉ™si üçün kiÅŸi vÉ™
qadınların yaÅŸ hÉ™ddi qanunvericilik ilÉ™ müÉ™yyÉ™n olunmuÅŸdur. 1999-cu ilÉ™
kimi kişilər 1659, qadınlar 1654 yaş, 1999-2000-ci illərdə kişilər
16-60, qadınlar 16-55 yaş, 2001-ci ildən başlayaraq kişilər 16-61,
qadınlar 16-56 yaş həddlərində əmək qabiliyyətli əhaliyə aid edilmişir.
2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasında əhalinin iqtisadi fəal
hissəsi 3777,5 min nəfər təşkil etmişdir ki, bunların 1806,4 min nəfəri
(43%-i) qadınlardır. Bunların müvafiq olaraq 3726,5 min nÉ™fÉ™ri (1778,5
min qadın) bilavasitə əməklə məşğuldurlar.
4-cü QrafikdÉ™ qadınların ümumi sayinda iqtisadi fÉ™al qadınların payinin dinamikasi göstÉ™rilmiÅŸdir.
TÉ™dqiqatlar zamanı müÉ™yyÉ™n edilmiÅŸdir ki, fÉ™aliyyÉ™t sahÉ™si vÉ™
iqtisadiyyatın sektorlarından asılı olaraq qadınların və kişilərin
məşğulluq strukturunda müÉ™yyÉ™n fÉ™rqlÉ™r mövcuddur. Qadınların fÉ™aliyyÉ™t
göstÉ™rdiyi sahÉ™lÉ™r É™sasÉ™n: tibbi, tÉ™hsil, mÉ™dÉ™niyyÉ™t vÉ™ elm, kredit vÉ™
sığorta kimi sektorlardır. Dünyanın bir çox ölkÉ™lÉ™rindÉ™ bu sahÉ™lÉ™rdÉ™
É™mÉ™k haqqı aÅŸağıdır. KiÅŸilÉ™r É™sasÉ™n istehsal sahÉ™lÉ™rindÉ™ üstünlük
təşkil edir: sÉ™nayedÉ™ 50%, nÉ™qliyyat sistetmindÉ™ 90%-dÉ™n çox, tikintidÉ™
90%-dÉ™n çox, idarÉ™etmÉ™ sahÉ™sindÉ™ 70%-dÉ™n çoxdur. Ä°ÅŸlÉ™rin hÉ™yata
keçirilmÉ™sinin daha É™traflı bölgüsü aparılarsa burada qenderlÉ™ baÄŸlı
daha kÉ™skin fÉ™rqlÉ™r görÉ™ bilÉ™rik. MÉ™sÉ™lÉ™n, tÉ™hsil sahÉ™sindÉ™ qadınlar
ibtidai vÉ™ orta mÉ™ktÉ™blÉ™rdÉ™ üstünlük təşkil edirlÉ™r. 14-cü siniflÉ™rdÉ™
dərs deyən qadınlar 57%, 4-11-ci siniflərdə 42%, musiqi, nəğmə, rəsm,
bədən tərbiyəsi, əmək təlimi sahəsində 23% təşkil edirlər. Nəticədə,
bütün müÉ™llimlÉ™rin 43%-i qadınlardır. Bundan É™lavÉ™, direktorların 31%-i
qadındır. Lakin, ali mÉ™ktÉ™blÉ™rdÉ™ kiÅŸi müÉ™llimlÉ™rin payı yüksÉ™kdir.
SÉ™hiyyÉ™ bölmÉ™sindÉ™ qadınların sayının çox olmasına baxmayaraq,
mütÉ™xxÉ™sislÉ™rin yalnız 37%-i qadın hÉ™kimlÉ™rdir. Ä°qtisadiyyatın müxtÉ™lif
sahÉ™lÉ™rindÉ™ vÉ™ sosial sferada rÉ™hbÉ™r vÉ™zifÉ™lÉ™rdÉ™ çalışanların 33%-i
qadınlardır.
5-ci QrafikdÉ™ xalq tÉ™sÉ™rrüfatının müxtÉ™lif sahÉ™lÉ™rindÉ™ muzdla iÅŸlÉ™yÉ™n qadınların payı göstÉ™rilmiÅŸdir.
Göründüyü kimi, AzÉ™rbaycanda qadınlar É™sasÉ™n tÉ™hsil, sÉ™hiyyÉ™ vÉ™
sosial xidmətlər, kommunal xidməti, emal sənayesi kimi sahələrdə daha
çox tÉ™msil olunurlar.
AzÉ™rbaycan Respublikasında kiÅŸilÉ™rin vÉ™ qadınların tÉ™hsilinin müqayisÉ™li sÉ™viyyÉ™si (1999-cu il) 6-cı QrafikdÉ™ göstÉ™rilmiÅŸdir.
MüxtÉ™lif yaÅŸ kateqoriyaları üzrÉ™ 2002--ci ildÉ™ qeydiyyata alınmış kiÅŸi vÉ™ qadınlarin faizlÉ™ nisbÉ™ti 7-ci QrafikdÉ™ verilmiÅŸdir.
Bir sıra QHT-lərın tədqiqatlarına əsasən Azərbaycanda
işsizliyin səviyyəsi iqtisadi fəal əhalinin sayının 20-25% ni təşkil
edir (qeyri-rəsmi məlumata əsasən).
ÆmÉ™k prosesinÉ™ cÉ™lb olunmuÅŸ qadınlar É™ksÉ™r hallarda muzdlu
iÅŸlÉ™rdÉ™ iÅŸlÉ™yirlÉ™r. Bundan sonra sayına görÉ™ fermer tÉ™sÉ™rrüfatlarında
vÉ™ kÉ™nd tÉ™sÉ™rrüfatı iÅŸlÉ™rinÉ™ cÉ™lb edilmiÅŸ qadınlar, digÉ™rlÉ™ri vÉ™ cüzi
hissəsi sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan qadınlardır. Qadınların
sosial qruplarının iqtisadi zonalar üzrÉ™ bölgüsü 8-ci QrafikdÉ™
verilmiÅŸdir.
KeçmiÅŸ müÉ™llimlÉ™r, tibb iÅŸçilÉ™ri, iqtisadçılar, mühÉ™ndislÉ™r vÉ™
s. özlÉ™rinin peÅŸÉ™si üzrÉ™ daha aÅŸağı É™mÉ™k haqqı ödÉ™nildiyinÉ™ görÉ™, É™mtəə
bazarına vÉ™ kommersiyaya keçmiÅŸlÉ™r. Bir çox qadınlar bunun müvÉ™qqÉ™ti
olduÄŸunu hesab edirlÉ™r. QeydÉ™ alınmış kiçik, özÉ™l müÉ™ssisÉ™lÉ™rdÉ™
qadınlar 7% təşkil etdikləri halda onlar əmək resurslarının 49%-ni
təşkil edirlər. Qadınların
cox (64,2%) daha az ixtisas tÉ™lÉ™b edÉ™n, lakin maaşı yüksÉ™k olan iÅŸlÉ™rÉ™
gedirlər.
AilÉ™nin maraqları qadınlar üçün dövlÉ™t qurumlarında vÉ™ ya
rÉ™smi qeydiyyatdan keçmiÅŸ özÉ™l müÉ™ssisÉ™lÉ™rdÉ™ iÅŸlÉ™mÉ™kdÉ™n daha zÉ™ruridir.
Ev iÅŸlÉ™ri görmÉ™k vÉ™ uÅŸaqların qayğısına qalmaq onlar üçün hökumÉ™tdÉ™,
formal özÉ™l müÉ™ssisÉ™lÉ™rdÉ™ iÅŸlÉ™mÉ™kdÉ™n daha çox É™hÉ™miyyÉ™t kÉ™sb edir.
Qeyri- dövlÉ™t sektoru vÉ™ iqtisadiyyatın digÉ™r sahÉ™lÉ™ri inkiÅŸaf
etməkdədir. Kənd yerlərində qadın əməyinin həcmi torpaqların paylanması
vÉ™ fermer tÉ™sÉ™rrüfatlarının inkiÅŸafı sayÉ™sindÉ™ artmışdır.
Qadınlarin iÅŸ fÉ™aliyyÉ™tini mÉ™hdudlaÅŸdıra amillÉ™rdÉ™n biri onların özÉ™lləşdirmÉ™ prossesindÉ™n kÉ™narda qalmasıdır.
VÉ™tÉ™ndaÅŸların özÉ™l fÉ™aliyyÉ™tinin É™sasını təşkil edÉ™n mülkiyyÉ™t
məsələlərində kişilərin və qadınların bərabər olmasına baxmayaraq,
qeyri-rÉ™smi mÉ™lumatlara görÉ™ yeni mülkiyyÉ™tçilÉ™rin 90%-i kiÅŸilÉ™rdir.
ÖzÉ™lləşdirmÉ™ prossesindÉ™ qadınların vÉ™ kiÅŸilÉ™rin bÉ™rabÉ™r
iÅŸtirakının tÉ™min edilmÉ™si çox mühümdür. Xüsusi mülkiyyÉ™tçilik
fəaliyyətinin genişləndirilməsi və inkişafı əhalinin iqtisadi
vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasının əsas şərti və yoxsulluğa qarşı
mübarizÉ™dÉ™ mühüm vasitÉ™lÉ™rdÉ™n biridir. Yalnız qadınların iqtisadiyyata
cəlb olunması ilə sosial məqsədlərə nail olmaq əmək prossesində qadının
barabÉ™r hüquqlu iÅŸtirakını tÉ™min etmÉ™k olar. ÖlkÉ™dÉ™ hÉ™yata keçirilÉ™n
özÉ™lləşdirmÉ™ prosesinin istiqamÉ™tlÉ™ri vÉ™ onun mahiyyÉ™ti haqqında
qadınların mÉ™lumatı azdır. DövlÉ™t istehsal obyektlÉ™rinn
özÉ™lləşdirilmÉ™si sahÉ™sindÉ™ hüquq vÉ™ digÉ™r tÉ™nzimlÉ™yici sÉ™nÉ™dlÉ™r
haqqında informasiyaya malik olmaması qadınların bilavasitə bu
prossesdə iştirakını məhdudlaşdırır.
Son onillik É™rzindÉ™ ümumi məşğulluq aÅŸağı düÅŸmüÅŸdür. BelÉ™ ki,
keçid dövrünün ilkin dövründÉ™ qadınlar arasında iÅŸsizlik xeyli yuxarı
olmuÅŸdur. Hal-hazırda iÅŸsizlik hÉ™r iki cins üçün demÉ™k olar ki,
oxşardır: 0.99% kişilər və 1.73% qadınlar.
Son illÉ™rdÉ™ ölkÉ™dÉ™ yoxsuluq sÉ™viyyÉ™ araÅŸdırılmasına dair
aparılan tÉ™dqiqatar nÉ™ticÉ™sindÉ™ müÉ™yyÉ™n olunmuÅŸdur ki, (belÉ™ tÉ™tqiqat
2001-ci ildÉ™ DövlÉ™t Statistika KomitÉ™si vÉ™ Dünya Bankı tÉ™rÉ™findÉ™n
aparılıb) ölkÉ™lÉ™rin yoxsul olma ehtimalları ailÉ™ baÅŸçısının cinsi
mÉ™nsubiyyÉ™tindÉ™n dÉ™ cox asılıdır. AilÉ™ baÅŸçısının kiÅŸi vÉ™ ya qadın
olmasından asılı olaraq ölkÉ™dÉ™ yoxsulluq dÉ™rÉ™cÉ™si 49%-dir. BelÉ™ ki,
ölkÉ™dÉ™ yoxsulluq sÉ™viyyÉ™si kiÅŸilÉ™r arasında 48% olduÄŸu halda qadınlar
arasında bu səviyyə 50%-dən yuxarı həddədir.
Azərbaycan Respublikasının statistika orqanları ancaq
regionlarda məşğulluq idarələrində rəsmi olaraq qeydiyyatdan kecmiş
iÅŸsizlÉ™rin uçotunu aparırlar. Bunun nÉ™ticÉ™si olaraq ölkÉ™dÉ™ 2002-ci ildÉ™
qeydiyyata alınmış işsizlərin sayı 50963 nəfər təşkil etmişdir ki,
bunların 23088 kişi, 278 75 nəfəri (54,7%) qadındır.
Azərbaycan Respublikasında yoxsuluğun azadılması və iqtisadi
inkiÅŸaf üzrÉ™ 2003-2005-ci illÉ™r ücün qÉ™bul edilmiÅŸ DövlÉ™t proqramında
qeyd olunmuşdur ki, yoxsulluq səviyyəsi yalnız gəlirlər və xərclər
É™sasında ölcülÉ™ bilmÉ™sÉ™ dÉ™ qadınlar vÉ™ kiÅŸilÉ™r yoxsuluÄŸun fÉ™rqli
aspektlÉ™ri ilÉ™ müxtÉ™lif sÉ™viyyÉ™lÉ™rdÉ™ qarşılaşırlar. ÖlkÉ™dÉ™ bu sahÉ™dÉ™
ciddi araÅŸdırmalar olmasa da, É™halinin məşğulluq üzrÉ™ göstÉ™ricilÉ™rindÉ™n
müÉ™yyÉ™n etmÉ™k olur ki, qadınlar arasında iÅŸÅŸislik riski kiÅŸilÉ™rÉ™
nisbətən daha coxdur. Hətta pensiya yaşının kişilərə nisbətən beş il az
olmasına baxmayaraq əmək yaşında olan kişilərin məşğulluq səviyyəsi
qadınların məşğulluq sÉ™viyyÉ™sini xeyli üstÉ™lÉ™yir.
Baxmayaraq ki, AzÉ™rbaycan qanunvericiliyindÉ™ eyni É™mÉ™k üçün
qadınlar və kişilər arasında bərabər əmək haqqı nəzərdə tutulub, bir
çox sahÉ™lÉ™rdÉ™ qadının É™mÉ™k haqqı kiÅŸilÉ™rÉ™ nisbÉ™tÉ™n nÉ™zÉ™rÉ™ çarpacaq
dərəcədə aşağıdır (neft sənayesində fərq 56%, kimya sənayesində fərq
72%, kommunikasiya sahəsində fərq 85%-dir və s.)
ÖlkÉ™dÉ™ statistik göstÉ™ricilÉ™r iqtisadiyyatın formal sektorunu
É™hatÉ™ edir, É™mÉ™k qüvvÉ™lÉ™ri üzrÉ™ araÅŸdırmalar müntÉ™zÉ™m aparılmadığından
É™mÉ™yin sahÉ™lÉ™r üzrÉ™ bölgüsü haqqında dÉ™qiq mÉ™lumatların É™ldÉ™ edilmÉ™si
çÉ™tinləşmiÅŸdir. Statistika hÉ™mçinin qadın É™mÉ™yi üçün É™mÉ™k haqqı
verilməsi ilə bağlı ətraflı məlumat vermir.
3.3. AzÉ™rbaycanda qadın sahibkarlığı: É™sas müÅŸahidÉ™lÉ™r
Azərbaycanda qadın sahibkarlığı ilə bağlı rəsmi statistik
mÉ™lumatlar yoxdur. BÉ™zi mÉ™nbÉ™lÉ™rÉ™ istinadÉ™n kiçik vÉ™ orta sahibkarların
7-8%-i qadınlardır. Bununla belÉ™ digÉ™r mÉ™nbÉ™lÉ™rÉ™ görÉ™ bu rÉ™qÉ™mlÉ™r
ÅŸiÅŸirdilmiÅŸdir, müÉ™yyÉ™n sÉ™bÉ™blÉ™rdÉ™n kiçik vÉ™ orta müÉ™ssisÉ™lÉ™r yalnız
qadının adına qeydiyyatdan keçib, É™slindÉ™ isÉ™ o, hÉ™yat yoldaşı vÉ™ ya
başqa qohumu tərəfindən idarə olunur.
AzÉ™rbaycanda sahibkar qadınların üzləşdiyi É™sas çÉ™tinliklÉ™ri aÅŸağıdakı kimi tÉ™svir etmÉ™k olar:
Bazar iqtisadiyyatı vÉ™ sahibkarlıq fÉ™aliyyÉ™ti haqqında bilik vÉ™ tÉ™crübÉ™nin olmaması;
ErmÉ™nistanın hÉ™rbi tÉ™cavüzünün nÉ™ticÉ™lÉ™ri;
Ä°ÅŸ axtarana vÉ™ məşğulluÄŸun tÉ™min edilmÉ™sinin qeyri-fÉ™al üsulları;
Qadının ailədən və həyat yoldaşından ənənəvi asılılığı;
PeÅŸÉ™ hazırlığı vÉ™ yenidÉ™n hazırlıq keçÉ™n qadınların sayının az olması.
Qadınların ümumiyyÉ™tlÉ™ ölkÉ™nin iqtisadi hÉ™yatında vÉ™ xüsusilÉ™ kiçik
sahibkarlıqda iÅŸtirakını mÉ™hdudlaÅŸdıran amillÉ™rdÉ™n biri ölkÉ™dÉ™ aparılan
iqtisadi islahatlardan vÉ™ özÉ™lləşdirmÉ™ prosseslÉ™rindÉ™n kÉ™narda
qalmasıdır.
ÆmÉ™k qabiliyyÉ™tli qadınların 69.2%-i özÉ™l sektorda, 30,8%-i
isÉ™ dövlÉ™t sektorunda çalışır. ÖzÉ™l sektorda çalışanların yalnız 3%-nin
öz ÅŸÉ™xsi biznesi var. Ä°qtisadiyyatın vÉ™ sosial sahÉ™lÉ™r üzrÉ™ idarÉ™etmÉ™
strukturlarında çalışan qadınlar 33% təşkil edir. BizneslÉ™ məşğul olan
qadınlar É™sasÉ™n mikro vÉ™ kiçik müÉ™ssisÉ™lÉ™rdÉ™ fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rirlÉ™r vÉ™
qadınların çox az hissÉ™si orta vÉ™ böyük müÉ™ssisÉ™lÉ™rdÉ™ çalışır.
Qadınları özÉ™l bizneslÉ™ məşğul olmaqdan çÉ™kindirÉ™n sÉ™bÉ™blÉ™r kimi aÅŸağıdakıları göstÉ™rmÉ™k olar:
qadınların mülkiyyÉ™t sahibliyinin aÅŸağı olması;
ilkin kapitalın olmaması;
müÉ™ssisÉ™nin qeydiyyatı üzrÉ™ kifayÉ™t qÉ™dÉ™r mÉ™lumatın olmaması;
maliyyÉ™ bazarının tapılmasında çÉ™tinliklÉ™r;
zəruri bilik və bacarıqların olmaması.
GöstÉ™rilÉ™n sÉ™bÉ™blÉ™rlÉ™ yanaşı, sosialiq-tisadi maneÉ™lÉ™r dÉ™
qadınların produktiv resurslardan (kredit vÉ™ maliyyÉ™), müvafiq bazar,
biznes imkanlarını vÉ™ yüksÉ™k texnologiyalardan istifadÉ™ etmÉ™sini
çÉ™tinləşdirir. Qadınların ailÉ™dÉ™ É™nÉ™nÉ™vi rolu, uÅŸaqların tÉ™rbiyÉ™si vÉ™
qayğısı ilÉ™ baÄŸlı mÉ™suliyyÉ™tin qadının üzÉ™rinÉ™ qoyulması vÉ™ özünÉ™inamın
aÅŸağı olması kimi cÉ™miyyÉ™tdÉ™ki niövcud stereotiplÉ™r dÉ™ qadınların
biznesdə məşğul olma imkanlarını azaldır.
BelÉ™liklÉ™, qadın sahibkarlığın müvÉ™fÉ™qiyyÉ™tli inkiÅŸafını lÉ™ngidÉ™n aÅŸağıdakı É™sas maneÉ™lÉ™ri qeyd etmÉ™k lazımdır:
peşə hazırlığının zəif olması;
maliyyÉ™ vÉ™saitlÉ™rinin É™ldÉ™ olunmasında çÉ™tinliklÉ™r, texniki vÉ™ idarÉ™etmÉ™ hazırlığının olmaması;
zÉ™ruri hüquqi müdafiÉ™nin olmaması;
mÉ™nÉ™vi mühit, É™nÉ™nÉ™vi münasibÉ™tlÉ™r vÉ™ sosial streotiplÉ™r.
NÆTÄ°CÆLÆR VÆ AZÆRBAYCANDA
QADIN SAHÄ°BKARLIÄžIN Ä°NKÄ°ÅžAFI
ÜZRÆ TÖVSÄ°YYÆLÆR
Azərbaycanda qadın sahibkarlığın inkişafı sahəsində aparılmış
araÅŸdırmanın yekun hesabatından göründüyü kimi, qadın sahibkarlığın
inkiÅŸafı AzÉ™rbaycanın sosial vÉ™ iqtisadi hÉ™yatında mühüm rol oynayır.
Qadın mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™ri ilÉ™ məşğul olan təşkilatların É™ksÉ™riyyÉ™ti ümumilikdÉ™
qadınların cÉ™miyyÉ™tdÉ™ rolunun vÉ™ hüquqlarının artırılması sahÉ™sindÉ™
fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rir, yalnız bir neçÉ™ qadın QHT-lÉ™ri qadınların
sahibkarlıq fÉ™aliyyÉ™tinÉ™ cÉ™lb edilmÉ™si vÉ™ müvafiq treninqlÉ™rin
keçirilmÉ™si ilÉ™ məşğul olurlar. HÉ™lÉ™ AzÉ™rbaycanda biznesin inkiÅŸafı ilÉ™
baÄŸlı vÉ™ziyyÉ™ti yaxşılaÅŸdırmaq üçün bu mühüm sahÉ™dÉ™ çox iÅŸlÉ™r
görülmÉ™lidir.
ÜmumiyyÉ™tlÉ™, qadın sahibkarlığı dÉ™stÉ™klÉ™yÉ™n təşkilatlar öz
imkanlarını genişləndirmək və maliyyə davamlılığını təmin etmək
nöqteyi-nÉ™zÉ™rindÉ™n bir çox çÉ™tiniliklÉ™rlÉ™ qarşılaşırlar. Aparılmış
araşdırma zamanı əldə edilmiş məlumatlara əsasən aşağıdakı nəticəyə
gəlmək olar:
Respublikada sahibkarlığın inkiÅŸafına yönÉ™ldilmiÅŸ dövlÉ™t tÉ™dbirlÉ™ri nÉ™ticÉ™sindÉ™ münbit sahibkarlıq mühiti formalaşır;
Azərbaycanda gedən makro-iqtisadi dəyişikliklər nəticəsində
yüksÉ™k tÉ™hsilli vÉ™ peÅŸÉ™ hazırlığı, bizneslÉ™ məşğul olmaq üçün zÉ™ruri
bilik və vərdişləri olan qadınlar sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul
olmağı arzulayırlar;
Qadın sahibkarlar YoxsulluÄŸun Azaldılması üzrÉ™ DövlÉ™t
Proqramında nÉ™zÉ™rÉ™ tutulmuÅŸ mÉ™qsÉ™dlÉ™rÉ™ müvafiq olaraq məşğulluÄŸun
artırılması və iqtisadi inkişafı prosesində iştirak edirlər;
Qadın sahibkarların təşkilatlanması noqteyi-nəzərindən
mövcud problemlÉ™r qeydiyyatda süründürmÉ™çilik vÉ™ bürokratik É™ngÉ™llÉ™r
qadınların sahibkarlıq təşəbbüsünü azaldır vÉ™ onların ictimai
təşkilatlarda birləşmÉ™sinÉ™ vÉ™ ümumi problemlÉ™rin hÉ™llindÉ™ çÉ™tinliklÉ™r
törÉ™dir;
Biznes İnkişaf Xidmətləri təqdim edən təşkilatlar qadın
sahibkarların ehtiyac vÉ™ tÉ™lÉ™blÉ™rini kifayÉ™t qÉ™dÉ™r ödÉ™yÉ™ bilmir vÉ™ bu
istiqamÉ™tdÉ™ xüsusi proqramlar azdır;
Yerli QHT-lər arasında şəbəkənin olmaması səbəbindən
qadınların bizneslə məşğul olmaq sahəsində lazımi bilik və
informasiyanın əldə edilməsi məhdudlaşır;
Qadın sahibkarların milli iÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r təşkilatında vÉ™
qadın təşkilatlarında tÉ™msilçiliyinin zÉ™if olması sÉ™bÉ™bindÉ™n onlar
mövcud biznes imkanlarından vÉ™ biznes inkiÅŸaf xidmÉ™tlÉ™rindÉ™n daha az
istifadə edirlər.
Qadınların cÉ™miyyÉ™tdÉ™ fÉ™al iÅŸtirakını tÉ™min edÉ™n mühüm
istiqamətlərdən biri də onlnrın iqtisadi sahədə qərar qəbuletmənin
yüksÉ™k pillÉ™lÉ™rindÉ™ tÉ™msil olunmasıdır. Təəssüf ki, qadınların bu
sahədə qeyri-bərabər təmsil olunması onların bilavasitə iqtisadi
qərarların qəbul edilməsi prosesində iştirakını məhdudlaşdırır.
Hal-hazırda qadın sahibkarlığın inkiÅŸafı üçün bir çox
sahÉ™lÉ™rdÉ™ müvafiq tÉ™dbirlÉ™rin hÉ™yata keçirilmÉ™si zÉ™ruridir. Qadın
sahibkarlığın dəstəklənməsi və tənzimlənməsi cəmiyyətdə qender
bÉ™rabÉ™rliyinÉ™ nail olunması üçün mühüm bir addımdır.
XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda qadınların ictimai fəallığının gözəl nümunələri mövcuddur. Azərbaycanda qadın fəallığı, öz yolunu maarifçilik və xeyriyyəçilik ideyalarının yayılmasından başlayaraq, əlbəttə, hər bir ölkədə mədəni, dini, milli ənənələrlə formalaşdırılan spesifik cizgilərinə malik idi. Toplanmış informasiya, şübhəsiz, qadın və gender problemləri sahəsində işləyən müəllimlər, tarixçilər və tədqiqatçılar üçün yardımçı material olacaq. Onlar bu nadir sənədlərdən tarixi istinadlar, vizual və şifahi şəhadət şəklində istifadə etmək imkanı əldə edəcəklər.
Azərbaycan Prezidenti İ.Əliyevin təşəbbüsü ilə 2006-cı il fevralın 6-da Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. Dövlət Komitəsinin sədri Bakı Dövlət Universitetinin professoru, siyasət elmləri doktoru Hicran Hüseynovadır.