AİLÆ VÆZİFÆLÆRİ NÆDİR?
156 â„–- li Konvensiyaya
uyğun olaraq, ailə vəzifələri dedikdə,
"öhdÉ™dÉ™ olan uÅŸaqlara" vÉ™ "digÉ™r yaxın qohumlara - hÉ™qiqÉ™tÉ™n qulluÄŸa vÉ™ yardıma ehtiyacı olan ailÉ™ üzvlÉ™rinÉ™" olan münasibÉ™tdÉ™ki vÉ™zifÉ™lÉ™r baÅŸa düÅŸülür. Bu anlayış altına mÉ™hz hansı ÅŸÉ™xslÉ™rin düÅŸdüyünü hÉ™r bir ölkÉ™ sÉ™rbÉ™st ÅŸÉ™kildÉ™ müÉ™yyÉ™n edir, çünki "ailÉ™" vÉ™ "ailÉ™
vəzifələri anlayışları konkret milli kontekstdən və
yerli şəraitdən asılı olaraq fərqli şərh oluna bilər. Bununla belə,
156 â„–- li Konvensiya öz tÉ™sirini müÉ™yyÉ™n bir iÅŸçinin öhdÉ™sindÉ™
olan uÅŸaqlara, xÉ™stÉ™lÉ™rÉ™ vÉ™ ahıllara da ÅŸamil edir. TÉ™sÉ™rrüfat iÅŸlÉ™ri dÉ™ ailÉ™
vəzifələrinin bir hissəsi kimi nəzərdə tutulur.
BÆT-in digÉ™r konvensiyası - Analığın mühafizÉ™si
haqqında 183 №-li Konvensiya (2000) - və onu tamamlayan 191 №-li
Tövsiya iÅŸlÉ™yÉ™n qadınlara özlÉ™rinin
reproduktiv vÉ™ istehsalat funksiyalarını müvÉ™ffÉ™qiyyÉ™tlÉ™
uzlaÅŸdırmaq imkanı verilmÉ™sinÉ™ vÉ™ məşğulluq sahÉ™sindÉ™ onların reproduktiv rollarına görÉ™ onlara
qarşı qeyri-bÉ™rabÉ™r münasibÉ™tÉ™ yol verilmÉ™mÉ™sinÉ™ yönÉ™ldilmiÅŸdir. Bu, hamilÉ™lik vÉ™ körpÉ™nin döÅŸlÉ™ qidalandırılması dövründÉ™ saÄŸlamlığın müdafiÉ™
olunmasını, uşağın doğulması ilə bağlı məzuniyyətin
vÉ™ müavinÉ™tlÉ™rin verilmÉ™sini özündÉ™ birləşdirir.
BÆT-in analığın mühafizÉ™si ilÉ™
bağlı əvvəlki
Konvensiyalarından (№
3 (1919-cu il) və № 103 (1952-ci il)) fərqli olaraq, 183 №-li 2000-ci il
tarixli Konvensiya iÅŸin növündÉ™n, müÉ™ssisÉ™nin tipindÉ™n vÉ™ kontrakt münasibÉ™tlÉ™rindÉ™n asılı olmayaraq,
adÉ™tÉ™n heç bir sosial zÉ™manÉ™t ÅŸamil edilmÉ™yÉ™n asılı É™mÉ™yin (mÉ™sÉ™lÉ™n,
ev qulluqçusu) qeyri-tipik formaları da daxil olmaqla, formal vÉ™
qeyri-formal iqtisadiyyatda məşğul olan və
muzdla iÅŸlÉ™yÉ™n bütün qadınlara öz tÉ™sirini ÅŸamil edir. 183 â„–-li Konvensiya
hamilÉ™lik vÉ™ doÄŸuÅŸ üzrÉ™ mÉ™cburi
minimal mÉ™zuniyyÉ™tin müddÉ™tini 14 hÉ™ftÉ™yÉ™
qədər artırır və beləliklə
dÉ™ dünya miqyasında böyük sayda iÅŸlÉ™yÉ™n qadınların vÉ™ onların uÅŸaqlarının saÄŸlamlığının vÉ™
rifahlarının mühafizÉ™sini tÉ™min edir.
156 vÉ™ 183 â„–-li Konvensiyaların vÉ™ onların tövsiyÉ™lÉ™rinin
tÉ™tbiqinin iÅŸçilÉ™r üçün faydaları göz qabağındadır: bu,
stabil É™mÉ™k haqqını vÉ™ peÅŸÉ™karlıq sÉ™viyyÉ™sinin artım perspektivini saxlamaqla, öz ÅŸÉ™xsi hÉ™yatını mükÉ™mmÉ™l təşkil etmÉ™k imkanı demÉ™kdir.
Xidməti və ailə vəzifələrinin uzlaşdırılması siyasətinin
tÉ™tbiqindÉ™n iÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r üçün hasil olan fayda ilk baxışdan o qÉ™dÉ™r dÉ™ aydın görünmür. Çox vaxt ailÉ™ vÉ™zifÉ™li ÅŸÉ™xslÉ™r üçün yaradılan É™lveriÅŸli ÅŸÉ™rait müÉ™yyÉ™n inzibati qÉ™rarların qÉ™bul olunmasını vÉ™ bir sıra É™lavÉ™ xÉ™rc tÉ™lÉ™b edir. Buna
baxmayaraq, bu xÉ™rclÉ™r onların uzunmüddÉ™tli planda müsbÉ™t sÉ™mÉ™rÉ™sini vÉ™ faydalı iÅŸ É™msalını düzgün qiymÉ™tlÉ™ndirÉ™
bilmÉ™yÉ™n iÅŸÉ™götürÉ™nin çÉ™kdiyi itkilÉ™rlÉ™
müqayisÉ™ edilmÉ™zdir. AilÉ™ vÉ™zifÉ™lÉ™rini
iÅŸi ilÉ™ harmonik ÅŸÉ™kildÉ™ birləşdirmÉ™k imkanı olan iÅŸçi öz iÅŸindÉ™n mÉ™mnunluq hissi duyacaq, böyük loyallıq vÉ™ É™mÉ™kdaÅŸlığa hazır olduÄŸunu nümayiÅŸ etdirÉ™cÉ™kdir.
Konkret mədəniyyət, milli ənənələr
və dəyərlər şəraitində
ailÉ™nin maraqlarının nÉ™zÉ™rÉ™ alınması vÉ™ müÉ™ssisÉ™nin rÉ™qabÉ™tÉ™
davamlılığının tÉ™min edilmÉ™si üçün dövlÉ™t, iÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r vÉ™ hÉ™mkarlar ittifaqları arasında üçtÉ™rÉ™fli dialoqun aparılması, hÉ™mçinin bir sıra maraqlı tÉ™rÉ™flÉ™rlÉ™ É™mÉ™kdaÅŸlıq çox vacibdir. HökumÉ™t tÉ™rÉ™findÉ™n bu, uÅŸaqlara vÉ™ qocalara qulluq üzrÉ™ xidmÉ™tin inkiÅŸaf etdirilmÉ™si, mÉ™ktÉ™bÉ™qÉ™dÉ™r uÅŸaq müÉ™ssisÉ™lÉ™ri ÅŸÉ™bÉ™kÉ™sinin yaradılması, mÉ™iÅŸÉ™t vÉ™ sosial xidmÉ™t sahÉ™lÉ™rinin tÉ™kmilləşdirilmÉ™si ola bilÉ™r.
İşəgötürÉ™nlÉ™r vÉ™ hÉ™mkÉ™rlar
ittifaqları tərəfindən bu, əmək və məşğulluq şəraitinin
ailÉ™ vÉ™zifÉ™lÉ™ri ilÉ™ uzlaÅŸdırılması (mÉ™sÉ™lÉ™n, mÉ™zuniyyÉ™tin, iÅŸ gününün uzunluÄŸu vÉ™ s.), yÉ™ni ailÉ™nin maraqları nÉ™zÉ™rÉ™ alınmaqla, iÅŸ yerlÉ™rinin təşkili ola bilÉ™r. Bunu kollektiv müqavilÉ™lÉ™r vÉ™ yaxud da müÉ™ssisÉ™lÉ™r sÉ™viyyÉ™sindÉ™ müvafiq idarÉ™etmÉ™ praktikası vasitÉ™silÉ™ etmÉ™k olar.
Bu, hamıya sərfəlidir...
Ailənin maraq və ehtiyaclarını nəzərdə
tutan siyasÉ™t hÉ™m müÉ™ssisÉ™lÉ™rÉ™,
hÉ™m dÉ™ iÅŸçilÉ™rÉ™ qarşılıqlı fayda gÉ™tirir. BÉ™zi tÉ™dbirlÉ™r iÅŸÉ™götürÉ™ndÉ™n ciddi xÉ™rclÉ™r tÉ™lÉ™b edir,
lakin daha az xÉ™rc tÉ™lÉ™b edÉ™n təşəbbüslÉ™r belÉ™ - mÉ™sÉ™lÉ™n, döÅŸlÉ™ qidalandırılan körpÉ™lÉ™r üçün xüsusi otağın ayrılması, tÉ™til vaxtı administrasiya tÉ™rÉ™findÉ™n ayrılmış yerlÉ™rdÉ™ uÅŸaqların saxlanılmasına icazÉ™nin
verilmÉ™si kimi tÉ™dbirlÉ™r - É™n müsbÉ™t ÅŸÉ™kildÉ™ personalın É™mÉ™yinin mÉ™hsuldarlığına vÉ™ iÅŸgüzar fÉ™aliyyÉ™tinin
nÉ™ticÉ™lÉ™rinÉ™ É™hÉ™miyyÉ™tli dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ tÉ™sir göstÉ™rmÉ™yÉ™
qadirdir.
... və hər kəsdən əvvəl cavanlara
ÆmÉ™k bazarına ilk çıxış É™ksÉ™r hallarda ailÉ™nin yaranması ilÉ™ üst-üstÉ™ düÅŸür.
Bir qayda olaraq, nikahların böyük hissÉ™si 20-25 yaÅŸlarında baÄŸlanılır ki, bu da ailÉ™ vÉ™zifÉ™lÉ™rinin
olmasını nəzərdə
tutur.
Həm şəhər, həm də
kənd yerlərində qadınlar əsasən
20-dən 29 yaşa qədər olan
dövrdÉ™ daha çox sayda uÅŸaq dünyaya gÉ™tirirlÉ™r.
Məhz gənclərdə uşaqlara və yaşlı valideynlərə
qulluq etmək zərurəti yaranır.
ÆmÉ™k vÉ™ məşğulluq sahÉ™sindÉ™ gÉ™nclÉ™rÉ™ qarşı ayrı-seçkilik, xüsusilÉ™ dÉ™ keçid iqtisadiyyatı dövrünü yaÅŸayan ölkÉ™lÉ™rin É™mÉ™k
bazarının əsas
problemlÉ™rindÉ™n biridir. İkili - hÉ™m cinsi, hÉ™m dÉ™ yaÅŸ É™lamÉ™tlÉ™rinÉ™ görÉ™ ayrı-seçkiliyÉ™ mÉ™ruz qalan gÉ™nc qadınlar isÉ™ daha ağır vÉ™ziyyÉ™tdÉ™dirlÉ™r. Bir tÉ™rÉ™fdÉ™n,
tÉ™crübÉ™ vÉ™ peÅŸÉ™ vÉ™rdiÅŸlÉ™rinin çatışmazlığından É™ziyyÉ™t
çÉ™kir, digÉ™r tÉ™rÉ™fdÉ™n, onların qarşısında perspektivdÉ™ ailÉ™ qurmaq, uÅŸaqların doÄŸulması vÉ™ ailÉ™ vÉ™zifÉ™lÉ™rinin
meydana gəlməsi məsələləri durur. Qadının hamiləlik məzuniyyətinə getməsi
iÅŸÉ™götürÉ™ndÉ™n istehsalatdakı iÅŸ ritmini
saxlamaq üçün É™lavÉ™ sÉ™ylÉ™rin göstÉ™rilmÉ™sini tÉ™lÉ™b edÉ™ bilÉ™r. Çox vaxt belÉ™ olur ki, ailÉ™ uÅŸağı mÉ™ktÉ™bÉ™qÉ™dÉ™r uÅŸaq müÉ™ssisÉ™sinÉ™ düzÉ™ldÉ™ bilmir (müxtÉ™lif sÉ™bÉ™blÉ™r üzündÉ™n) vÉ™ qadın hamilÉ™lik mÉ™zuniyyÉ™tindÉ™n sonra
işə qayıtmır. Beləliklə, xeyli sayda gənc
qadın öz karyerasını müvÉ™ffÉ™qiyyÉ™tlÉ™ inkiÅŸaf etdirmÉ™k imkanını itirir.
AilÉ™ hÉ™yatına qatılmaq, uÅŸaqlara vÉ™ qohumlara qayğı göstÉ™rmÉ™k xeyli
sayda gÉ™nc qadın üçün mÉ™cburi seçim olduÄŸu halda, gÉ™nc kiÅŸilÉ™rdÉ™n ötrü isÉ™ gÉ™nc
ailÉ™ni saxlamaq üçün çox hallarda ixtisas tÉ™lÉ™b etmÉ™yÉ™n
azmaaÅŸlı iÅŸdÉ™ çalışmaq mÉ™cburidir, (ümumiyyÉ™tlÉ™, bu cür seçim gÉ™nc qadınlar üçün dÉ™ sÉ™ciyyÉ™vidir). Bu halda peÅŸÉ™ inkiÅŸafı mümkün deyil: gÉ™nc
atalar ya lazımi səviyyədə
və həcmdə təhsil almaq imkanına malik
olmurlar, yaxud da ixtisası üzrÉ™ iÅŸlÉ™mÉ™yÉ™rÉ™k,
ali tÉ™hsil müÉ™ssisÉ™lÉ™rindÉ™
əvvəllər aldıqları ixtisas səviyyəsini itirirlər.
MÉ™nfi nÉ™ticÉ™lÉ™rin siyahısını yoxsulluÄŸun artması, gender qeyri-bÉ™rabÉ™rliyinin güclÉ™nmÉ™si, uÅŸaqların tÉ™hsil almaq imkanlarının azalması vÉ™ s. halları daxil etmÉ™klÉ™ davam etdirmÉ™k
olar.
Beləliklə, xidməti və ailə vəzifələrinin
müvÉ™ffÉ™qiyyÉ™tlÉ™ uzlaÅŸdırılması qadınlar vÉ™ kiÅŸilÉ™r üçün lÉ™yaqÉ™tli məşğulluÄŸun rÉ™hnidir. Bunu milli
qanunvericiliklÉ™rini vÉ™ praktikalarını BÆT-in ailÉ™ vÉ™zifÉ™lÉ™ri olan iÅŸçilÉ™r haqqında 156 â„–-li vÉ™ analığın mühafizÉ™si
haqqinda 183 â„–-li Konvensiyalarına uyÄŸunlaÅŸdıraraq, "iÅŸ vÉ™ ailÉ™" münaqiÅŸÉ™lÉ™rinin sÉ™mÉ™rÉ™li
hÉ™lli yollarını tapan bir çox ölkÉ™lÉ™rin tÉ™crübÉ™si tÉ™sdiq edir. Öz növbÉ™sindÉ™, iÅŸÉ™götürÉ™nlÉ™r vÉ™ hÉ™mkarlar ittifaqları konkret müÉ™ssisÉ™lÉ™rdÉ™ ailÉ™ vÉ™zifÉ™li iÅŸçilÉ™ri üçün çox ÅŸeylÉ™r edÉ™ bilÉ™rlÉ™r.
www.gender-az.org