• MÉ™rkÉ™z haqqında +
  • Özümüz haqda
  • Ä°llÄ°k hesabatlar
  • MÉ™rkÉ™zin tÉ™dbirlÉ™ri
  • Partnyörlarımız
  • Filiallarımız
  • LayihÉ™lÉ™r
  • BizdÉ™n yazırlar
• YeniliklÉ™r +
  • Qender alÉ™mindÉ™
  • Qender AzÉ™rbaycanda
  • Bizim partnerlar MÉ™rkÉ™zi Asiyadan bildirirlÉ™r
  • Konfrans xÉ™bÉ™rlÉ™ri
  • QHT-nın tÉ™dbirlÉ™ri
  • Qender nəşrlÉ™rinin yeniliklÉ™ri
  • TÉ™hlil
• Virtual muzey +
  • AzÉ™rbaycanda qadın fÉ™allığının É™nÉ™nÉ™lÉ™ri
  • Anaların fÉ™ryÉ™dı
• Tezaurus
• Fondreyzinq +
  • AzÉ™rbaycan
  • Xarici fondlar
• Bizim kitabxana +
  • Kitablar
  • MÉ™rkÉ™zin nəşriyyatı
  • PresklipinqlÉ™r
  • Kserokopiya olunmuÅŸ nəşrlÉ™r
• TÉ™dqiqatlar +
  • MÉ™rkÉ™zin tÉ™dqiqatları
  • Qender tÉ™dqiqatları
  • Qender büdcÉ™si
  • Gender vÉ™ bÉ™lÉ™diyyÉ™
• Ä°nformasiya burahışları
• Qadın hüqüqları üzrÉ™ sÉ™nÉ™dlÉ™r +
  • Milli sÉ™nÉ™dlÉ™r
  • Beynalxalq sÉ™nÉ™dlÉ™r
• Qender direktoriyası +
  • AzÉ™rbaycanın qadın QHT-lÉ™ri
  • Qender layihÉ™lÉ™ri yerinÉ™ yetirÉ™n QHT-lÉ™r
  • GENDER PROBLEMATÄ°KASI ÃœZRƏ EKSPERTLƏR
  • Gender mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rilÉ™ baÄŸlı mÉ™sul ÅŸÉ™xslÉ™r haqqında dövlÉ™t qurumlarından alınan mÉ™lumat
  • AZƏRBAYCANDA GENDER BƏRABƏRLÄ°YÄ° ÜÇÜN Ä°NSTÄ°TUSÄ°ONAL MEXANÄ°ZMLƏR
  • AZƏRBAYCANIN QADIN QHT-LƏRÄ°NÄ°N BEYNƏLXALQ ŞƏBƏKƏLƏRDƏ Ä°ÅžTIRAKI
  • AZƏRBAYCANIN QADIN QHT-LƏRÄ°NÄ°N MÄ°LLÄ° KOALÄ°SÄ°YALARDA Ä°ÅžTÄ°RAKI
  • KÄ°V-LƏRDƏ QADIN HÃœQUQLARI VƏ GENDER PROBLEMLƏRÄ°
  • QADINLAR SÄ°YASÄ° PARTÄ°YALARDA
  • BEYNƏLXALQ STRUKTURLAR AZƏRBAYCANDA
  • QAYNAR XƏTT
  • PROFÄ°LLÄ° QHT-LƏR
• Qadın QHT-nın sÉ™hifÉ™lÉ™ri +
  • "AzÉ™rbaycan Neftçi Qadınlar" CÉ™miyyÉ™ti
  • Gürcüstanın AzÉ™rbaycanı Qadınlar Birliyi
  • “TÉ™miz Dünya” Ä°ctimai Birliyi
• Milli mexanizm +
  • FÉ™rmanlar
  • Milli FÉ™allyyÉ™tlÉ™r Planı
  • AilÉ™, Qadın VÉ™ UÅŸaq ProblemlÉ™ri ÃœzrÉ™ DövlÉ™t KomitÉ™si
  • AzÉ™rbaycan Qadınlarının Ä°ÅŸi ÃœzrÉ™ DövlÉ™t KomitÉ™si
  • Hesabatlar
• SülhmÉ™ramlıq +
  • Koalisiya - 1325
  • QarabaÄŸ münaqiÅŸÉ™si: hÉ™lli yolları
  • Dünya mÉ™dÉ™niyyÉ™ti
• Lider-qadınlar +
  • Qadınlar incÉ™sÉ™nÉ™t vÉ™ mÉ™dÉ™niyyÉ™tdÉ™
  • QHT-lÉ™rin lider-qadınları
  • Qadınlar elmdÉ™
  • Döyüşçü-qadınlar
  • Qadınlar vÉ™ idman
  • Qadınlar dövlÉ™t orqanlarında
• Gender statistikası +
  • 2007
  • 2008
• Qender vÉ™ siyasÉ™t +
  • AzÉ™rbaycanın qadın siyasÉ™tçilÉ™ri
  • AzÉ™rbaycan Respublikasının insan hüquqları üzrÉ™ müvÉ™kkili (ombudsman)
  • AzÉ™rbaycan vÉ™ Gürcüstanda yerli özünüidarÉ™nin qender problemlÉ™ri
• Qender vÉ™ tÉ™hsil +
  • Gender tÉ™zÉ™ baÅŸlayanlar üçün
  • Gender professionarlar üçün
• Qadınlar vÉ™ bÉ™lÉ™diyyÉ™lÉ™r +
  • QBÄ°U
  • HESABAT
  • “QADINLAR BƏLƏDÄ°YYƏLƏRÄ°N Ä°NKIÅžAFI UÄžRUNDA” KONFRANSI
  • BeynÉ™lxalq Qadın Konqresi
  • Gürcüstanın Kutaisi ÅŸÉ™hÉ™rindÉ™ keçirilÉ™n Konfransdan mÉ™lumat
• Qender vÉ™ iqtisadiyyat +
  • AzÉ™rabaycan sahibkar qadınlarının mÉ™hsulları
  • Ä°ÅŸgüzar qadının tezaurusu
  • Sahibkar qadınlar
  • GENDER VƏ ÃœTT
  • Yeni baÅŸlayan qadın sahibkarların direktoriyası
  • Ä°rÉ™li çəkilmiÅŸ qadın sahibkarların direktoriyası
  • AzÉ™rbaycanda qadın sahibkarlar liderlÉ™rinin portretlÉ™ri vÉ™ tÉ™rcümeyi-halları
  • AZƏRBAYCANDA AÄ°LƏ VƏ ƏMƏK MÃœNASÄ°BƏTLƏRÄ°
  • AÄ°LƏ VƏZÄ°FƏLƏRÄ° NƏDÄ°R?
• Qadınlar zorakılığa qarşı +
  • Stop violence against woman
  • VerilÉ™nlÉ™r bazası: AzÉ™rbaycanda Qadınlara qarşı Zorakılıq É™leyhinÉ™ (SC)
• Gender vÉ™ din +
  • XÉ™bÉ™rlÉ™r
  • MÉ™qalÉ™lÉ™r
• Qender vÉ™ Ä°KT +
  • Ä°nformasiya cÉ™miyyÉ™tindÉ™ gender bÉ™rabÉ™rliyi
• Alternativ hesabat vÉ™ monitoring
• Ä°nformasiya resursları +
  • Qender
  • Qadınlar vÉ™ tÉ™hsil
  • Qadınlar vÉ™ saÄŸlamlıq
  • Qadınlar vÉ™ ekologiya
  • Qadınlar vÉ™ mÉ™dÉ™niyyÉ™t
  • Qadınlar vÉ™ KÄ°V
  • Qadınlar vÉ™ Ä°qtisadiyyat
  • Qadınlar vÉ™ hüquq
  • Qadınlar vÉ™ zorakılıq
  • Qadınlar sülh, tÉ™hlükÉ™sizlik uÄŸrunda, hÉ™rbi münaqÄ°sÉ™lÉ™r É™leyhinÉ™
  • Qender vÉ™ traffik
• Gender büdcÉ™si
• BizimlÉ™ É™laqÉ™

BİZİM LAYİHƏLƏR

GENDER MƏDƏNİYYƏTİNİN İNKİŞAFINA DAİR MÜLAHİZƏLƏR

CÉ™miyyÉ™t öz inkiÅŸafının müxtÉ™lif mÉ™rhÉ™lÉ™lÉ™rindÉ™ qadınlar vÉ™ kiÅŸilÉ™r üçün hüquq normaları, É™xlaqi qaydalar, tabular diktÉ™ etmiÅŸ, onların normal fÉ™aliyyÉ™ti üçün müÉ™yyÉ™n imkanlar yaratmışdır. CÉ™miyyÉ™timizin müasir inkiÅŸaf sÉ™viyyÉ™sinÉ™ gÉ™lib çatmasında qadınların vÉ™ kiÅŸilÉ™rin birgÉ™ fÉ™aliyyÉ™tinin rolu müstÉ™sna É™hÉ™miyyÉ™tlidir. Müasir dövrümüzdÉ™ dÉ™ cÉ™miyyÉ™tdÉ™ mahiyyÉ™t etibarilÉ™ bir-birilÉ™ baÄŸlı olan vÉ™ fÉ™rqlÉ™nÉ™n sosial-siyasi hadisÉ™ vÉ™ proseslÉ™r baÅŸ verir. Bu hadisÉ™ vÉ™ proseslÉ™rin tÉ™zahürü istiqamÉ™tindÉ™ isÉ™ müxtÉ™lif problemlÉ™r təşəkkül tapır. CÉ™miyyÉ™tin sivil inkiÅŸafı gediÅŸindÉ™ hÉ™min problemlÉ™rin hÉ™ll olunmasına böyük ehtiyac yaranır. Bu ehtiyac isÉ™ bir çox mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rin dÉ™rindÉ™n tÉ™dqiqini, islahat vÉ™ tÉ™dbirlÉ™rin hÉ™yata keçirilmÉ™sini zÉ™ruri edir.

CÉ™miyyÉ™tdÉ™ bÉ™rqÉ™rar olan mövcud vÉ™ziyyÉ™ti bir mÉ™qalÉ™ çÉ™rçivÉ™sindÉ™ geniÅŸ tÉ™hlil etmÉ™k mümkün olmadıgı kimi, tÉ™zahür edÉ™n problemlÉ™rin dÉ™ az müddÉ™t É™rzindÉ™ hÉ™ll olunacağına qÉ™rar vermÉ™k düzgün olmaz. BelÉ™ ki, bəşəriyyÉ™t meydana gÉ™lÉ™ndÉ™n formalaÅŸan bÉ™zi normalar zaman-zaman deformasiyaya uÄŸrasa da, bu günÉ™dÉ™k mahiyyÉ™tini saxlamaqdadır.

CÉ™miyyÉ™tdÉ™ baÅŸ verÉ™n demokratik dÉ™yiÅŸikliklÉ™r fövqündÉ™ qadınlar kiÅŸilÉ™rlÉ™ bÉ™rabÉ™r fÉ™allıq göstÉ™rir vÉ™ özlÉ™rinin vÉ™tÉ™ndaÅŸ hüquqlarını tÉ™sdiqlÉ™mÉ™yÉ™ çalışırlar. ÖlkÉ™dÉ™ gedÉ™n dÉ™yiÅŸikliklÉ™rin qadınların iÅŸtirakı olmadan uÄŸurla hÉ™yata keçirilmÉ™sinin mümkünsüzlüyü haqda içtimai fikri dÉ™stÉ™klÉ™mÉ™k zÉ™rurÉ™ti meydana çıxır. Bu fikrin zÉ™rurÉ™ti tÉ™kcÉ™ qadınların É™halinin 52%-ni təşkil etmÉ™si vÉ™ onların böyük hissÉ™sinin ali tÉ™hsilli olması ilÉ™ deyil, hÉ™m dÉ™ onunla izah olunur ki, qadınlar vÉ™tÉ™ndaÅŸ cÉ™miyyÉ™tinin fÉ™al qüvvÉ™lÉ™ridirlÉ™r.

AzÉ™rbaycanda siyasi hÉ™yatın canlandığı bu dövrdÉ™ qadınların müzakirÉ™ etdiyi mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™r içÉ™risindÉ™ siyasi mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™r: ölkÉ™nin müstÉ™qilliyi, É™razi bütövlüyü, QarabaÄŸ problemi vÉ™ s. É™sas yer tuturdu. Qadınların É™n fÉ™al hissÉ™si baÅŸa düÅŸürdü ki, ölkÉ™nin gÉ™lÉ™cÉ™k taleyi üçün onlar kiÅŸilÉ™rlÉ™ bÉ™rabÉ™r mÉ™suliyyÉ™t daşıyırlar. Bu cavabdehliyin hÉ™yata keçirilmÉ™si öz növbÉ™sindÉ™ idarÉ™etmÉ™dÉ™ qÉ™rarların qÉ™buluna vÉ™ icrasına tÉ™sir etmÉ™k mÉ™qsÉ™di ilÉ™ siyasÉ™tdÉ™ qadınların rolunun artırılmasını nÉ™zÉ™rdÉ™ tuturdu. Bu gün dÉ™ bu mÉ™sÉ™lÉ™ gündÉ™mdÉ™dir.

Ä°nkiÅŸaf sÉ™viyyÉ™sindÉ™n asılı olmayaraq bütün dünya ölkÉ™lÉ™rindÉ™ qadın problemi labüddür. Lakin bu problemin hansı sÉ™viyyÉ™dÉ™ olması böyük É™hÉ™miyyÉ™t kÉ™sb edir. BelÉ™ ki, zÉ™if ölkÉ™lÉ™rÉ™ nisbÉ™tÉ™n inkiÅŸaf etmiÅŸ   ölkÉ™lÉ™rdÉ™ adı çÉ™kilÉ™n problemin hÉ™lli istiqamÉ™tindÉ™ zÉ™ruri tÉ™dbirlÉ™r hÉ™yata keçirilir, problem yaradan sÉ™bÉ™blÉ™rin aradan qaldırılması diqqÉ™t mÉ™rkÉ™zinÉ™ çÉ™kilir. ƏdalÉ™t naminÉ™ qeyd etmÉ™k lazımdır ki, AzÉ™rbaycan cÉ™miyyÉ™tindÉ™ hÉ™min problemin hÉ™lli istiqamÉ™tindÉ™ sanballı iÅŸlÉ™r görülmÉ™kdÉ™dir, günün fövqündÉ™ duran zÉ™ruri islahatlar aparılır. Bu tÉ™dbirlÉ™r işığında AzÉ™rbaycan inkiÅŸaf edir, sivil ölkÉ™lÉ™r içÉ™risindÉ™ öz yerini möhkÉ™mlÉ™dir. MÉ™hz hÉ™min tÉ™dbirlÉ™rin hÉ™yata keçirilmÉ™si nÉ™ticÉ™sindÉ™ klassik Şərq ölkÉ™si olan AzÉ™rbaycan öz milli mentalitetini qoruyub saxlamaqla Avropa mÉ™kanına inteqrasiya edir. Onu da qeyd etmÉ™k lazımdır ki, inkiÅŸaf olimpi kimi hÉ™srÉ™tlÉ™ baxdığımız Avropa ölkÉ™lÉ™rinin É™ksÉ™riyyÉ™tindÉ™ cÉ™miyyÉ™tdÉ™ qadının sosial statusu mÉ™sÉ™lÉ™si hÉ™lÉ™ dÉ™ qÉ™naÉ™tbÉ™xÅŸ deyil. BÉ™zi ölkÉ™lÉ™rdÉ™ki nailiyyÉ™t son illÉ™rin nÉ™ticÉ™sidir. Тəkсə onu demÉ™k kifayÉ™tdir ki, bu gün bütün dünyaya demokratiya «ixrac edÉ™n» Ä°ngiltÉ™rÉ™dÉ™ 1850-ci ilÉ™ qÉ™dÉ™r ölkÉ™ üzrÉ™ É™halinin ümumi siyahıya alınmasında qadınlar hesablanmırdı.

Fransa inqilabının É™sas sÉ™nÉ™di olan «Ä°nsan vÉ™ vÉ™tÉ™ndaşın hüquqları BÉ™yannamÉ™si» tÉ™ntÉ™nÉ™li surÉ™tdÉ™ elan etdi: «Bütün insanlar azad vÉ™ bÉ™rabÉ™rhüquqlu doÄŸulurlar». Buradakı «Les hommes» müraciÉ™ti ikimÉ™nalı çalar daşıyaraq, heç dÉ™ «qadın» mÉ™nasını deyil, mÉ™hz «kiÅŸi» vÉ™ eyni zamanda hÉ™m dÉ™ «insan» mÉ™nasını verir. Aydın idi ki, kiÅŸilÉ™r "azad vÉ™ bÉ™rabÉ™rlÉ™r"in ümumqÉ™buledilmiÅŸ kateqoriyasına düÅŸürdü, lakin qadınların bu kateqoriyaya düÅŸüb-düÅŸmÉ™diklÉ™ri namÉ™lum olaraq qalırdı. Onların vÉ™tÉ™ndaÅŸlıq hüququ haqda ümumiyyÉ™tlÉ™, nÉ™ tÉ™sdiq, nÉ™ dÉ™ inkar formasında heç nÉ™ danışılrmırdı.

Roma hüququ kursundan aqnasiya sistemi haqqında qısa arayış vermÉ™k yerinÉ™ düÅŸÉ™r: QÉ™dim Roma hüququnda nikahın müxtÉ™lif formaları mÉ™lum idi, о cümlÉ™dÉ™n, qızın gÉ™lÉ™cÉ™k É™rinÉ™ arvad (hÉ™yat yoldaşı) qismindÉ™ alınıb-satılması; lakin Roma hüququndakı XII cÉ™dvÉ™l qanunlarından baÅŸlayaraq, romalı qadının eyni zamanda hÉ™m É™rinin, hÉ™m dÉ™ atasının nÉ™slinÉ™ mÉ™nsub olmasına görÉ™, nikahın aqnat-himayÉ™darları müflisləşdirdiyi sÉ™bÉ™bindÉ™n, qadına düÅŸÉ™n É™mlakın idarÉ™ edilmÉ™si üstündÉ™ nÉ™sillÉ™r arasında konfliktlÉ™r yaranmaÄŸa baÅŸladı. Bunun qarşısını almaq üçün ata tÉ™rÉ™fdÉ™n olan qohumların müdafiÉ™si üçün «azad nikah» yaranır. Bu aqnasiya sistemi tÉ™dricÉ™n, qadınların qismÉ™n hüquqlar É™ldÉ™ etmÉ™sinÉ™ vÉ™ ailÉ™ baÅŸçısının himayÉ™sindÉ™n çıxmasına sÉ™bÉ™b oldu ki, bu da qadınların emansipasiyasının, yÉ™ni hüquqlar É™ldÉ™ etmÉ™sinin baÅŸlanğıcını qoydu. BelÉ™liklÉ™, qadın hüquqlarının, qadın emansipasiyası tarixinin böyük hissÉ™si - atanın ailÉ™si, É™rin ailÉ™si vÉ™ dövlÉ™t arasında olan hüquqi maraqlara É™saslanmış, iki ailÉ™ (ata vÉ™ É™r) vÉ™ dövlÉ™t arasında hakimiyyÉ™t münasibÉ™tlÉ™rinin dÉ™yiÅŸmÉ™sinin É™sasında duran hüquqi prosesdir.

Aqnasiya sistemi üzrÉ™ qadın hüquqlarının nizama salınmasının sosial-hüquqi tarixinÉ™ nÉ™zÉ™r yetirsÉ™k, qadınların hüquqi statusunun necÉ™ formalaÅŸdığının sosial É™sasları daha aydın olar: hÉ™r ÅŸey elÉ™ qaydada qanuniləşdirilib ki, qadın varis (vÉ™rÉ™sÉ™) doÄŸmalı idi vÉ™ bununla da, qadının istÉ™nilÉ™n bütün digÉ™r statusları ilÉ™ müqayisÉ™dÉ™ analıq statusu daha yüksÉ™k olurdu; hÉ™mçinin mülkiyyÉ™tin sonradan ona keçÉ™cÉ™yi varisin (arvadının oÄŸlunun) mÉ™nÅŸÉ™yi ÅŸÉ™ksiz olmalıdır vÉ™ gÉ™linin bakirÉ™liyinÉ™ qoyulan bütün sÉ™rt ÅŸÉ™rtlÉ™r, qadınların xÉ™yanÉ™tinin vÉ™hÅŸicÉ™sinÉ™ cÉ™zalandırılması vÉ™ kiÅŸi xÉ™yanÉ™tlÉ™rinÉ™ barmaqarası baxılması da É™sasını buradan götürür. Zorlama cinayÉ™t kodeksi ilÉ™ hÉ™ddÉ™n artıq sÉ™rt sanksiyalaÅŸdırılırdı. BelÉ™ ki, o, É™rin ÅŸÉ™xsi mülkiyyÉ™tinÉ™ qÉ™sd etmÉ™k kimi baÅŸa düÅŸülür, amma qadının öz É™ri tÉ™rÉ™findÉ™n döyülmÉ™si vÉ™ É™rin öz qadınına qarşı zorakılığı isÉ™ - tamamilÉ™ mümkün olan bir hadisÉ™ kimi qÉ™bul edilirdi. ƏgÉ™r biz bütün hüquq institutlarının (qanunvericiliyin), ÅŸÉ™xsi mülkiyyÉ™tin kiÅŸi xÉ™tti ilÉ™ ötürülmÉ™si vÉ™ yığılmasına kömÉ™k üçün iÅŸlÉ™diklÉ™ri ilÉ™ razılaÅŸsaq, hÉ™r ÅŸeyin mÉ™ntiqi cÉ™hÉ™tdÉ™n düzgün olmasının vÉ™ reallığa uyÄŸun gÉ™lmÉ™sinin ÅŸahidi olarıq.

MÉ™lumdur ki, demokratik ölkÉ™lÉ™rdÉ™ cÉ™miyyÉ™tin inkiÅŸafı yolları haqqında qÉ™rarları yalnız siyasi vÉ™ iqtisadi sahÉ™lÉ™rin rÉ™hbÉ™rlÉ™ri qÉ™bul etmirlÉ™r. Bu qÉ™rarların tÉ™kmilləşmÉ™sindÉ™ vÉ™tÉ™ndaÅŸ cÉ™miyyÉ™ti, о cümlÉ™dÉ™n digÉ™r inzibati idarÉ™çilÉ™r, iÅŸ adamları, iqtisadi subyektlÉ™r kimi ev tÉ™sÉ™rrüfatları, xüsusi marağı olan qruplar, hÉ™mkarlar təşkilatları, ictimai hÉ™rÉ™katlar, qeyri-hökumÉ™t təşkilatları (QHT) vÉ™ kütlÉ™vi informasiya vasitÉ™lÉ™ri iÅŸtirak edirlÉ™r.

Transformasiya dövrünü yaÅŸayan ölkÉ™lÉ™rdÉ™, о cümlÉ™dÉ™n AzÉ™rbaycanda formalaÅŸan ÄŸüclü vÉ™tÉ™ndaÅŸ cÉ™miyyÉ™ti hÉ™min ölkÉ™lÉ™rin iqtisadi vÉ™ siyasi inkiÅŸafını sürÉ™tlÉ™ndirÉ™ bilÉ™r. Qadınların bu prosesdÉ™ iÅŸtirakının xarakteri vÉ™ sÉ™viyyÉ™si isÉ™ keçid prosesinin özünün uÄŸuru üçün vacib hÉ™yati É™hÉ™miyyÉ™tÉ™ malikdir. Qadınların yerli idarÉ™etmÉ™ sÉ™viyyÉ™sindÉ™ .siyasi fÉ™aliyyÉ™ti vÉ™ QHT-nın iÅŸindÉ™ aktiv iÅŸtirakı, onlara siyasi vÉ™ ictimai hÉ™yata öz tÉ™sirlÉ™rini güclÉ™ndirmÉ™yÉ™ kömÉ™k etdiyi kimi, ailÉ™ iqtisadiyyatında vÉ™ kiçik sahibkarlıq fÉ™aliyyÉ™tindÉ™ qadın É™mÉ™yinin tÉ™sdiqi vÉ™ müdafiÉ™ edilmÉ™si, iqtisadiyyata öz tÉ™sirlÉ™rini artırmaqda qadınlara kömÉ™k edir.

FikrimizcÉ™ isÉ™, dünyanın bir parçası olan AzÉ™rbaycanda fÉ™rqli bir mÉ™dÉ™niyyÉ™t formalaşıb ki, bunun nÉ™ticÉ™sindÉ™ dÉ™ qeyd olunan problemin hÉ™lli istiqamÉ™tindÉ™ müÉ™yyÉ™n iÅŸlÉ™rin görülmÉ™si, bu cÉ™miyyÉ™tdÉ™ gender mÉ™dÉ™niyyÉ™tinin tÉ™ntÉ™nÉ™sinÉ™ sÉ™bÉ™b ola bilÉ™r. Lakin о da faktdır ki, bizim cÉ™miyyyÉ™timiz dÉ™ bir çox problemlÉ™rdÉ™n xali deyil vÉ™ biz bu problemlÉ™r, onların tÉ™biÉ™ti ilÉ™ baÄŸlı tÉ™hlil iÅŸini apararaq, onu söylÉ™yÉ™ bilÉ™rik ki, AzÉ™rbaycanda qadının cÉ™miyyÉ™tdÉ™ki rolunu artırmaq, qadına qarşı аyrı-seçkilik hallarını aradan qaldırmaq üçün hÉ™m dövlÉ™t sÉ™viyyÉ™sindÉ™ islahatlar aparılmalı, qanunvericilik aktları tÉ™kmilləşmÉ™li, hÉ™m dÉ™ cÉ™miyyÉ™tdÉ™, insanların arasında maariflÉ™ndirmÉ™ iÅŸi hÉ™yata keçirilmÉ™lidir.

Qeyd etmÉ™k lazımdır ki, bütün bəşəriyyÉ™t üçün xas olan problemin öyrÉ™nilmÉ™sinÉ™ çoxlu sayda tÉ™dqiqat iÅŸlÉ™ri hÉ™sr olunub. Bu sahÉ™dÉ™ AzÉ™rbaycanda kiçik vÉ™ böyük hÉ™cmli tÉ™dqiqat iÅŸlÉ™ri aparılmış, sosioloji sorÄŸular keçirilmiÅŸ, ictimai rəу оуrÉ™nilmiÅŸdir. Ə.Abasov, R.MirzÉ™zadÉ™, R. Ä°brahimbÉ™yova, Z. QuluzadÉ™, L.Mövsümova, H.Qasımova, Z.Åžabanov, A.VeysÉ™lova, R.MÉ™mmÉ™dov, M.Zeynalova, M.Mahmudov, M.NÉ™cÉ™fli, N.Salmanova vÉ™ baÅŸqaları öz tÉ™dqiqatlarında bu problemin aradan qaldırılması yollarını aramış, fikir vÉ™ tÉ™kliflÉ™rini irÉ™li sürmüÅŸlÉ™r.

Aparılan islahat vÉ™ tÉ™dbirlÉ™rÉ™, maariflÉ™ndirmÉ™ iÅŸlÉ™rinÉ™ baxmayaraq, cÉ™miyyÉ™timizdÉ™ qadının sosial-siyasi-hüquqi vÉ™ziyyÉ™tinin lazımınca tÉ™sdiqlÉ™nmÉ™mÉ™si, bu problemin aktuallığını gündÉ™mÉ™ gÉ™tirir. Respublikanın statistik göstÉ™ricilÉ™rinÉ™ görÉ™, azlıq təşkil edÉ™n kiÅŸilÉ™r (4 milyon 103 min - 49%) çoxluq təşkil edÉ™n qadınlardan (4 milyon 243 min - 51%) istÉ™r dövlÉ™t idarÉ™etmÉ™ sahÉ™sindÉ™, istÉ™rsÉ™ dÉ™ biznes, iqtisadiyyat, elm sahÉ™sindÉ™ üstünlük təşkil edirlÉ™r. TÉ™hsil sahÉ™sindÉ™ qadınlar 72%-lÉ™, sÉ™hiyyÉ™ sahÉ™sindÉ™ isÉ™ 70%-lÉ™ tÉ™msil olunurlar. TÉ™zad təşkil edÉ™n fakt odur ki, pedaqoqların 70%-i qadınlar olsa da, mÉ™ktÉ™b direktorlarının 80%-ni kiÅŸilÉ™r təşkil edir. Qadınlar mÉ™ktÉ™bÉ™ qÉ™dÉ™r tÉ™hsil sahÉ™sindÉ™ iÅŸlÉ™yÉ™nlÉ™rin 100%-ni, ibtidai tÉ™hsildÉ™ 90-95%, orta sinif pedaqoqlarının 80%-ni, yuxarı sinif pedaqoqlarının 70%-ni təşkil edirlÉ™r. Milli MÉ™clisin 125 üzvündÉ™n yalnız 14-ü (12%) qadındır. 82 rayon icra hakimiyyÉ™tinin baÅŸçısının arasında 2-si isÉ™ qadındır. Ä°cra hakimiyyÉ™ti baÅŸçılarının 410 müavinin 22 nÉ™fÉ™ri (5,3%) qadındır. RÄ°H-lÉ™rindÉ™ iÅŸlÉ™yÉ™n 577 ÅŸöbÉ™ müdirindÉ™n 55 nÉ™fÉ™ri (9,5%) qadınların payına düÅŸür. Respublika sÉ™viyyÉ™li 88 yüksÉ™k vÉ™zifÉ™dÉ™n yalnız 6-ı qadınlar hÉ™yata keçirir.

Eyni zamanda ali tÉ™hsillilÉ™rin 30-40%-i, elmlÉ™r doktorlarının 10%-i, akademiklÉ™rin 5%-i qadınlardır. NÉ™inki tÉ™hsilin müxtÉ™lif sahÉ™lÉ™rindÉ™, eyni zamanda digÉ™r sahÉ™lÉ™rdÉ™ dÉ™ qadınların tÉ™msil olunma faizi tez-tez dÉ™yiÅŸilir.

BMT-nin mÉ™lumatlarında qeyd olunur ki, qadınlar dünya É™halisinin yarısını təşkil edirlÉ™r, dünya iÅŸlÉ™rinin üçdÉ™ ikisini hÉ™yata keçirirlÉ™r, lakin dünya gÉ™lirinin onda birini qazanır vÉ™ dünya mülkiyyÉ™tinin yüzdÉ™ birindÉ™n azına malikdirlÉ™r.

AzÉ™rbaycan cÉ™miyyÉ™tinin ümumi mÉ™nzÉ™rÉ™sini yaradaraq vÉ™ bu cÉ™miyyÉ™tdÉ™ aparılan iÅŸlÉ™ri tÉ™hlil edÉ™rÉ™k bÉ™zi nÉ™ticÉ™lÉ™rÉ™ gÉ™lmÉ™k olar:

1. Qadınlar cÉ™miyyÉ™tin tamhüquqlu üzvüdürlÉ™r vÉ™ heç bir sosiumun inkiÅŸafı qadınlar olmadan mümkün deyil. Zaman-zaman cÉ™miyyÉ™tdÉ™ qadınların sayı artıb-azalsa da, onların cÉ™miyyÉ™tÉ™ xidmÉ™ti inkarolunmaz faktdır. Bu sÉ™bÉ™bdÉ™n cÉ™miyyÉ™tdÉ™ qadınlara kiÅŸilÉ™rlÉ™ bÉ™rabÉ™r hüquq, azadlıq vÉ™ imkanlar verilmÉ™lidir.

2. CÉ™miyyÉ™tdÉ™ qadınlara qarşı ауrı-seçkiliyin formalaÅŸması feminist ideya, baxış vÉ™ hÉ™rÉ™katların yaranmasına sÉ™bÉ™b olmuÅŸ vÉ™ dünyanın müxtÉ™lif ölkÉ™lÉ™rindÉ™ feminizmin liberal-islahatçı, sosial-marksist, radikal, mÉ™dÉ™ni, humanist, milli, irqi, dini feminizm formaları tÉ™zahür etmiÅŸdir ki, onların É™sas mÉ™qsÉ™di kiÅŸilÉ™ri hakimiyyÉ™t olimpindÉ™n aÅŸağı salmaq vÉ™ özlÉ™rinin zirvÉ™yÉ™ qalxmasına tÉ™kan vermÉ™kdir.

3. AzÉ™rbaycan xalqının özünÉ™ xas olan adÉ™t-É™nÉ™nÉ™lÉ™ri, psixoloji keyfiyyÉ™tlÉ™ri var. Biz öz milli mentalitetimizi saxlamaqla, milli kaloriti qorumaqla bəşəri dÉ™yÉ™rlÉ™ri qÉ™bul edib, inkiÅŸaf etdiririk. MüxtÉ™lif mÉ™dÉ™niyyÉ™tlÉ™rdÉ™ gender mÉ™sÉ™lÉ™sinÉ™ baxışlar fÉ™rqli olduÄŸu üçün AzÉ™rbaycan xalqının sözü gedÉ™n mÉ™sÉ™lÉ™yÉ™ münasibÉ™ti dÉ™ baÅŸqa cür olmuÅŸ, uzun illÉ™r É™rzindÉ™ formalaÅŸmış mÉ™dÉ™niyyÉ™timizdÉ™n bÉ™zi elementlÉ™r sÉ™rf-nÉ™zÉ™r edilmiÅŸ vÉ™ bu prosesÉ™ üzü dahi ÅŸair NizamidÉ™n bu tÉ™rÉ™fÉ™ AzÉ™rbaycan poeziyası, É™dÉ™biyyatı, dramaturgiyası, böyük töhfÉ™lÉ™r vermis vÉ™ hazırda da bu sahÉ™dÉ™ xeyli iÅŸlÉ™r görülmÉ™kdÉ™dir.

4. CÉ™miyyÉ™tdÉ™ qadınlara qarşı ауrı-seçkilik hallarının aradan qaldırılması üçün AzÉ™rbaycan Respublikasının Konstitusiyasında, CinayÉ™t, AilÉ™ vÉ™ ƏmÉ™k MÉ™cÉ™llÉ™sindÉ™ müvafiq qanun vÉ™ maddÉ™lÉ™r öz É™ksini tapıb. HÉ™tta bÉ™zi maddÉ™lÉ™rdÉ™ «pozitiv diskriminasiya» elementlÉ™ri dÉ™ özünÉ™ yer edib. Əsas mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rdÉ™n biri vÉ™ É™n baÅŸlıcası odur ki, qadınlar öz hüquq vÉ™ azadlıqlarını bilmÉ™li vÉ™ cÉ™miyyÉ™tin ictimai hÉ™yat sferalarının inkiÅŸafında fÉ™al iÅŸtirak etmÉ™lidirlÉ™r.

5. Transformasiya dövrünü yaÅŸayan ölkÉ™lÉ™rdÉ™ formalaÅŸan güclü vÉ™tÉ™ndaÅŸ cÉ™miyyÉ™ti hÉ™min ölkÉ™lÉ™rin iqtisadi vÉ™ siyasi inkiÅŸafını sürÉ™tlÉ™ndirÉ™ bilÉ™r. Qadınların bu prosesdÉ™ iÅŸtirakının xarakteri vÉ™ sÉ™viyyÉ™si isÉ™ keçid prosesinin uÄŸurlu olması üçün vacib hÉ™yati É™hÉ™miyyÉ™tÉ™ malikdir. Qadınların idarÉ™etmÉ™dÉ™ fÉ™aliyyÉ™ti vÉ™ aktiv iÅŸtirakı, onlara siyasi vÉ™ ictimai hÉ™yata öz tÉ™sirlÉ™rini güclÉ™ndirmÉ™yÉ™ kömÉ™k etdiyi kimi, ailÉ™ iqtisadiyyatında vÉ™ kiçik sahibkarlıq fÉ™aliyyÉ™tindÉ™ qadın É™mÉ™yinin tÉ™sdiqi vÉ™ müdafiÉ™ edilmÉ™si, iqtisadiyyata öz tÉ™sirlÉ™rini artırmaqda kömÉ™k edir. Ä°qtisadiyyatın É™nÉ™nÉ™vi olaraq qadınlar məşğul olan sahÉ™lÉ™rindÉ™ (maliyyÉ™, ticarÉ™t, rabitÉ™, mÉ™nzil-kommunal tÉ™sÉ™rrüfatı) harada ki, qadınların məşğulluq sÉ™viyyÉ™si yüksÉ™k idi, qadınların kiÅŸilÉ™rlÉ™ É™vÉ™z olunması baÅŸlandı. Lakin qadınlardan sonra ixtisar «dalÄŸası» kiÅŸilÉ™rÉ™ dÉ™ tÉ™sir göstÉ™rdi vÉ™ tikinti, maşınqayırma, qara vÉ™ É™lvan metallurqiya kimi iqtisadiyyatın kiÅŸilÉ™rÉ™ aid olan sahÉ™lÉ™rindÉ™ dÉ™ iÅŸsizlik yarandı, iqtisadiyyatın yeni bazar sahÉ™lÉ™rinÉ™ uyÄŸunlaÅŸması gender aspektindÉ™ seqmentləşmiÅŸ oldu.

Məşğulluq xidmÉ™tlÉ™rinin verdiyi mÉ™lumatlara görÉ™, É™mÉ™k qabiliyyÉ™tli É™halinin 22,1%-ni iÅŸsiz qadınlar, 16,2% -ni iÅŸsiz kiÅŸilÉ™r təşkil edirlÉ™r. ÜmumiyyÉ™tlÉ™, iÅŸsizlÉ™r É™məк qabiliyyÉ™tli É™halinin 38,3%-ni təşkil edirlÉ™r.

2000-ci ilin statistikasına görÉ™ qeydiyyatdan keçmiÅŸ iÅŸsizlÉ™rin ümumi sayı 43.739 nÉ™fÉ™r olmuÅŸdur ki, onların 24095-ni qa­dınlar təşkil edirlÉ™r (60%-É™ yaxın). Respublikada qeydÉ™ alınan iÅŸsizlik 1,3%-dir.

Ümumi iÅŸsizliyin artmasına baxmayaraq, iÅŸlÉ™yÉ™nlÉ™r arasında qadınların sayı demÉ™k olar ki, yarıya bÉ™rabÉ™rdir (48,5%). Bu hal qadınlar arasında məşğulluÄŸun É™vvÉ™lcÉ™dÉ™n dÉ™ yüksÉ™k sÉ™viyyÉ™dÉ™ olması vÉ™ onların yüksÉ™k savada malik olmaları ilÉ™ izah olunur.

Qadınların É™məк bazarında vÉ™ziyyÉ™ti ziddiyyÉ™tli xarakter daşıyır. Bu onunla izah olunur ki, ümumi iqtisadiyyatda iÅŸçi qüvvÉ™sinÉ™ tÉ™labatın aÅŸağı düÅŸmÉ™si fonunda muzdlu É™mÉ™k sahÉ™sindÉ™ qadınlara tÉ™labat yüksÉ™k olaraq qalır. ÖlkÉ™ iqtisadiyyatında dövlÉ™t sektorunda iÅŸçilÉ™rin sayının ilbÉ™il azalmasına baxmayaraq,  1994-1999-cu illÉ™r É™rzindÉ™ qadınlar arasında məşğulluÄŸu 3% artmışdır (1994-cü ildÉ™ki 45% 1999-cu ildÉ™ki 48,7% qÉ™dÉ™r). Bu öz É™ksini məşğulluÄŸun struktur dÉ™yiÅŸikliyindÉ™ tapmışdır. 90-cı illÉ™rin ikinci yarısında iqtisadiyyatın müxtÉ™lif sahÉ™lÉ™rindÉ™ məşğulluÄŸun qadın vÉ™ kiÅŸilÉ™rin arasında bölünmÉ™sindÉ™ dÉ™yiÅŸiklÉ™r baÅŸ verdi. SÉ™naye, kÉ™nd tÉ™sÉ™rrüfatı, kreditləşmÉ™ vÉ™ sığorta, kommunal tÉ™sÉ™rrüfat sahÉ™lÉ™rindÉ™ qadınların məşğulluÄŸunun azalması müÅŸahidÉ™ olunur. Ä°qtisadiyyatın fÉ™aliyyÉ™t növlÉ™rindÉ™  qadın vÉ™ kiÅŸilÉ™rin qeri-mütÉ™nasib tÉ™msil olunmaları bÉ™zÉ™n qadınların, bÉ™zÉ™n kiÅŸilÉ™rin xeyrinÉ™ olmuÅŸdur. Qadınların minimal iÅŸtirak etdiklÉ™ri sahÉ™lÉ™r - tikinti (13,5%) vÉ™ nÉ™qliyyat (14,6%), maksimal iÅŸtirak etdiklÉ™ri sahÉ™lÉ™r - sÉ™hiууə (70,2%), tÉ™hsil vÉ™ mÉ™dÉ™niyyÉ™tdir (67,9%). DemÉ™k olar ki, kiÅŸilÉ™r humanitar sahÉ™lÉ™rdÉ™n uzaqlaşır vÉ™ iÅŸlÉ™yÉ™n É™halinin sÉ™hiyyÉ™dÉ™ 29,8%-ni, tÉ™hsildÉ™ 32,1%-ni təşkil edÉ™rÉ™k, É™sasÉ™n, rÉ™hbÉ™rlik sÉ™viyyÉ™sindÉ™ tÉ™msil olurlar. DigÉ™r sahÉ™lÉ™rdÉ™ bölgü daha mütÉ™nasibdir, lakin hÉ™r yerdÉ™ kiÅŸilÉ™rin üstünlüyü mövcuddur.

ÜmumiyyÉ™tlÉ™, bütün sahÉ™lÉ™rdÉ™ gender bölgüsünü piramida-vari strukturu saxlanılır, yÉ™ni qadınlar bir qayda olaraq, idarÉ™etmÉ™ piramidasının aÅŸağı hissÉ™lÉ™rindÉ™ yerləşirlÉ™r. Ola bilsin ki, belÉ™ gender bölgüsünün sÉ™bÉ™bi, mÉ™sÉ™lÉ™n tikinti sahÉ™sindÉ™ zÉ™if inkiÅŸaf etmiÅŸ É™mÉ™yin mühafizÉ™ sistemi, nÉ™qliyyat sahÉ™sindÉ™ yol hÉ™rÉ™kÉ™tindÉ™ki yüksÉ™k tÉ™hlükÉ™, elÉ™cÉ™ dÉ™ qüvvÉ™dÉ™ olan bir sıra sosial stereotiplÉ™rdÉ™n irÉ™li gÉ™lir. Ola bilsin ki, tÉ™hsil vÉ™ sÉ™hiyyÉ™ sahÉ™lÉ™rinin kiÅŸilÉ™rÉ™ nisbÉ™tÉ™n qadınlara daha cÉ™lbedici görünmÉ™sinin sÉ™bÉ™bi bu sahÉ™lÉ™rdÉ™ iÅŸ qrafikinin daha dinamik vÉ™ iÅŸ gününün daha qısa olmasıdır. TÉ™bii ki, buna uÅŸaqların qayğısı vÉ™ tÉ™rbiyÉ™si sahÉ™sindÉ™ki mÉ™sulliyÉ™ti qadının üzÉ™rinÉ™ qoyan stereotip dÉ™ sÉ™bÉ™b olur. ÅžübhÉ™siz ki, belÉ™ gender bölgüsünün digÉ™r bir sÉ™bÉ™bi dÉ™ qadınların É™mÉ™k haqqının daha aÅŸağı olduÄŸu sahÉ™lÉ™rdÉ™ cÉ™mləşmÉ™sidir. Ä°qtisadiyyatın dövlÉ™t bölgüsündÉ™ çalışan qadınların sayının kiÅŸilÉ™rÉ™ nisbÉ™tÉ™n artması bu qÉ™bildÉ™n olan proseslÉ™rdÉ™ndir.

6. DoÄŸrudur ki, AzÉ™rbaycan ailÉ™lÉ™rindÉ™ qadınlara qarşı zorakılıq halları var. Ancaq apardığımız müÅŸahidÉ™lÉ™rÉ™, sosioloji tÉ™dqiqatların vÉ™ ictimai rÉ™y sorÄŸularının nÉ™ticÉ™lÉ™rinÉ™ görÉ™ bu hallar azalmaÄŸa doÄŸru gedir, ölkÉ™nin mÉ™dÉ™ni vÉ™ iqtisadi inkiÅŸafı belÉ™ halların baÅŸ vermÉ™sinÉ™ öz tÉ™sirini göstÉ™rmÉ™klÉ™, onların aradan qalxmasına sÉ™bÉ™b olacaq.

«Simmetriya» Gender Assosiasiyasının AzÉ™rbaycanın müxtÉ™lif rayonlarında keçirdiyi sorÄŸunun nÉ™ticÉ™lÉ™rinÉ™ görÉ™ qadınlar daha çox ailÉ™dÉ™ 42,4%, É™r evindÉ™ 27,2% vÉ™ kollektivdÉ™ 29,4% zorakılığa mÉ™ruz qalırlar. Qadınlar vurÄŸulamışlar ki, onlar daha çox mÉ™nÉ™vi-67,l%, fiziki-27,9%, iqtisadi-7,8%, cinsi - 6,2% zorakılıqla qarşılaşırlar.

AzÉ™rbaycanda daha çox mÉ™nÉ™vi vÉ™ fiziki zorakılıq hallarına yol verilir ki, onun hÉ™lli istiqamÉ™tindÉ™ hÉ™m yerli, hÉ™m dÉ™ dövlÉ™t sÉ™viyyÉ™sindÉ™ iÅŸlÉ™r aparılmaqla bÉ™rabÉ™r, maariflÉ™ndirmÉ™ hÉ™yata keçirilmÉ™lidir.

7. «Bizim ellÉ™rdÉ™ bir adÉ™t dÉ™ var, qadın olan yerdÉ™ É™dalÉ™t dÉ™ var!», -söylÉ™yÉ™n böyük ÅŸairimiz SÉ™mÉ™d VurÄŸun heç dÉ™ sÉ™hv etmÉ™miÅŸdir. Dünyada baÅŸ verÉ™n sosial-siyasi hadisÉ™ vÉ™ proseslÉ™ri tÉ™hlil obyektinÉ™ çÉ™ksÉ™k, onu müÅŸahidÉ™ edÉ™rik ki, müharibÉ™, münaqiÅŸÉ™ vÉ™ qarşıdurmaların aradan qaldırılmasında, hÉ™llindÉ™ qadınlar xüsusi çÉ™kiyÉ™ malikdirlÉ™r. Ä°stÉ™r ölkÉ™ daxili, istÉ™r ölkÉ™lÉ™r arasındakı çÉ™kiÅŸmÉ™ vÉ™ mübahisÉ™lÉ™rin sülh yolu ilÉ™ hÉ™llindÉ™ qadınlar mühüm mövqe tuturlar. Qadın ana olduÄŸundan hÉ™miÅŸÉ™ qan tökülmÉ™sinin É™leyhinÉ™ olmuÅŸ, dinc É™halinin hÉ™lak olmasını pislÉ™miÅŸ, cÉ™miyyÉ™tdÉ™ sülh mÉ™dÉ™niyyÉ™tinÉ™ nail olunmasının zÉ™ruriliyini ön plana çÉ™kmiÅŸdir. Gender probleminin hÉ™llindÉ™ dÉ™ sülh mÉ™dÉ™niyyÉ™ti öz bÉ™hrÉ™sini vermÉ™kdÉ™dir.

Qeyd edÉ™k ki, qadınların sülh proseslÉ™rinÉ™ qatılması imkanlarının dÉ™stÉ™klÉ™nmÉ™si BirləşmiÅŸ MillÉ™tlÉ™r Təşkilatının Qadınlar üçün Ä°nkiÅŸaf Fondunun (UNÄ°FEM) É™n É™sas prioritetlÉ™rindÉ™n biridir. 2000-ci ildÉ™ mÉ™hz bu agentlik BMT- nin TÉ™hlükÉ™sizlik Åžurasına müraciÉ™t edÉ™rÉ™k istÉ™nilÉ™n münaqiÅŸÉ™nin müzakirÉ™sindÉ™ gender aspektinÉ™ arxalanmaÄŸa çağırmışdı. Bu çağırışın nÉ™ticÉ™si kimi 2000-ci ilin oktyabrın 31-dÉ™ TÉ™hlükÉ™sizlik Åžurası tÉ™rÉ™findÉ™n 1325 (2000) saylı qÉ™tnamÉ™ qÉ™bul edildi. Bu tarixi qÉ™tnamÉ™ qadınların münaqiÅŸÉ™lÉ™rin qarşısının alınması vÉ™ hÉ™llindÉ™, elÉ™cÉ™ dÉ™ sülh quruculuÄŸunda oynadıqları rolun etiraf edilmÉ™si sahÉ™sindÉ™ atılmış mühüm bir addım oldu. MÉ™hz 1325 (2000) qÉ™tnamÉ™si ilÉ™ TÉ™hlükÉ™sizlik Åžurası üzv dövlÉ™tlÉ™ri münaqiÅŸÉ™lÉ™rin qarşısının alınması, nizamlanması vÉ™ hÉ™lli üçün milli, regional vÉ™ beynÉ™lxalq institutlar vÉ™ mexanizmlÉ™r çÉ™rçivÉ™sindÉ™ qÉ™rar qÉ™bul etmÉ™nin bütün sÉ™viyyÉ™lÉ™rindÉ™ qadınların daha geniÅŸ tÉ™msil olunmasını tÉ™min etmÉ™yÉ™ tÉ™kidlÉ™ çağırırdı. Eyni zamanda bu qÉ™tnamÉ™ sülh saziÅŸlÉ™rilÉ™ ilÉ™ baÄŸlı aparılan danışıqlarda vÉ™ saziÅŸlÉ™rin hÉ™yata keçirilmÉ™sindÉ™ iÅŸtirak edÉ™n bütün tÉ™rÉ™flÉ™ri sülh vÉ™ tÉ™hlükÉ™sizliyin qorunmasına yönÉ™lmiÅŸ sÉ™ylÉ™rdÉ™ qadınların bÉ™rabÉ™rhüquqlu iÅŸtirakının vacibliyini vurÄŸulayan genderi nÉ™zÉ™rÉ™ almaÄŸa dÉ™vÉ™t edirdi.

Bir neçÉ™ il öncÉ™ UNÄ°FEM-in dÉ™stÉ™yi vÉ™ iki müstÉ™qil ekspert Elizabet Ren vÉ™ Elen Conson Sirlefin sÉ™yi ilÉ™ qadınlar, sülh vÉ™ müharibÉ™ mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™ri üzrÉ™ hesabat hazırlandı. Bu iki qadın bir il É™rzindÉ™ (2001-2002) dünyanın 14 münaqiÅŸÉ™ ocağında (bu siyahiya Bosniya vÉ™ Hersoqovina, Kamboca, Kolumbiya, Konqo Demokratik Respublikası, Şərqi Timur, Makedoniya (keçmiÅŸ Yuqoslav Respublikası), Yuqoslaviya Federal Respublikası - Kosova daxil olmaq ÅŸÉ™rti ilÉ™, Ä°srail, Qvineya, Liberiya, zÉ™bt edilmiÅŸ FÉ™lÉ™stin torpaqları, Ruanda, Syerra Leone vÉ™ Somali daxil idi) olmuÅŸ, bir çox qadınlarla görüÅŸmüÅŸ vÉ™ belÉ™ bir nÉ™ticÉ™yÉ™ gÉ™lmiÅŸlÉ™r ki, bütün bu É™razilÉ™rdÉ™ qadınlar münaqiÅŸÉ™lÉ™rdÉ™n É™n çox zÉ™rÉ™r çÉ™kmÉ™lÉ™rinÉ™ baxmayaraq, sülhyaratma proseslÉ™rindÉ™ onlar sözün É™sl mÉ™nasında tÉ™msil olunmamışlar.

8. Bu gün ictimai hÉ™yatın bütün sahÉ™lÉ™rindÉ™ kiÅŸilÉ™rlÉ™ bÉ™rabÉ™r iÅŸtirak etmÉ™k üçün AzÉ™rbaycan qadınlarına hÉ™r bir qanuni imkan vÉ™ ÅŸÉ™rait yaradılmışdır. AzÉ™rbaycan qadınları milli qanunvericilik orqanlarında, elmdÉ™, mÉ™dÉ™niyyÉ™tdÉ™, tÉ™hsildÉ™, sÉ™hiyyÉ™dÉ™ tÉ™msil olunurlar vÉ™ onların hÉ™m iÅŸtirak vÉ™ hÉ™m dÉ™ rÉ™hbÉ™rlik sÉ™viyyÉ™sindÉ™ özlÉ™rin tÉ™sdiq etmÉ™si isÉ™ ölkÉ™dÉ™ aparı­lan islahatların mÉ™ntiqi nÉ™ticÉ™sidir.

9. Biz QarabaÄŸ müharibÉ™si vÉ™ ErmÉ™nistandan deportasiya nÉ™ticÉ™sindÉ™ köçkün vÉ™ didÉ™rgin düÅŸmüÅŸ azÉ™rbaycanlılar içÉ™risindÉ™ qadınların hÉ™yat ÅŸÉ™raitini qısaca tÉ™hlil edÉ™k. Bu qadınların mÉ™iÅŸÉ™t, hÉ™yat ÅŸÉ™raiti dözülmÉ™z vÉ™ ağır olduÄŸu üçün onların himayÉ™yÉ™ böyük ehtiyacı yaranıb. Çadır vÉ™ vaqonlarda yaÅŸayan insanların, о cümlÉ™dÉ™n qadınların hÉ™yat ÅŸÉ™raiti ilÉ™ tanış olan AzÉ™rbaycan Respublikasının Prezidenti tezliklÉ™ bütün çadır ÅŸÉ™hÉ™rciklÉ™rinin ləğv edilÉ™cÉ™yini, köçkün vÉ™ qaçqınların yeni salınmış qÉ™sÉ™bÉ™lÉ™rdÉ™ mÉ™skunlaÅŸacağını bildirmiÅŸdir. Qadınların reproduktiv funksiyası üçün heç bir ÅŸÉ™raiti olmayan çadır vÉ™ vaqonlardan yeni mÉ™nzillÉ™rdÉ™ mÉ™skunlaÅŸması onların probleminin hÉ™lli istiqamÉ™tindÉ™ mühüm addımdır.

10. Hazırda dünyamızda É™n çox prioritet verilÉ™n sahÉ™lÉ™rdÉ™n biri dÉ™ cÉ™miyyÉ™tdÉ™ gender mÉ™dÉ™niyyÉ™tinin formalaÅŸmasının zÉ™ruriliyidir. Buna É™sas sÉ™bÉ™b isÉ™ ictimai hÉ™yatda tez-tez baÅŸ verÉ™n hüquq pozuntuları, bir cins tÉ™rÉ™findÉ™n digÉ™r cinsin imkanlarının mÉ™hdudlaÅŸdırılması, rolunun zÉ™iflÉ™dilmÉ™sidir. СəmiyyÉ™tdÉ™ki É™ksÉ™r kataklizmlÉ™rin, qarşıdurmaların vÉ™ digÉ™r neqativ halların baÅŸ vermÉ™sinin É™sas sÉ™bÉ™bi dÉ™ buradan qaynaqlanır. HÉ™min problem isÉ™ cÉ™miyyÉ™tdÉ™ gender mÉ™dÉ™niyyÉ™tinin aÅŸağı olmasının birbaÅŸa sÉ™bÉ™bidir.

Son illÉ™r qadın mÉ™sÉ™lÉ™sinin mütəşəkkiliyinÉ™ vÉ™ qloballaÅŸmasına baxmayaraq, qadınların vÉ™ziyyÉ™tindÉ™ É™saslı dÉ™yiÅŸikliklÉ™r demÉ™k olar ki, gözlÉ™nilÉ™n sÉ™viyyÉ™dÉ™ hÉ™lÉ™ baÅŸ vermÉ™yib. Tarix boyu qadın hüquqları uÄŸrunda getmiÅŸ mübarizÉ™ müasir dövrdÉ™ yeni çalarlar kÉ™sb edir. Qadın mÉ™sÉ™lÉ™sinin qloballaÅŸması, onun mÉ™qsÉ™d kimi sosial-mÉ™dÉ™ni hÉ™yatın bütün sahÉ™lÉ™rindÉ™ hÉ™qiqi real bÉ™rabÉ™rlik, cÉ™miyyÉ™tdÉ™ bütün rÉ™hbÉ™r vÉ™ nÉ™zarÉ™tedici funksiyaları kiÅŸilÉ™rlÉ™ bÉ™rabÉ™r daşıma tÉ™lÉ™bini seçmÉ™si, qadın mÉ™sÉ™lÉ™sinin aparıcı qüvvÉ™ vÉ™ strukturlarının nümayÉ™ndÉ™si kimi qadınlarla bÉ™rabÉ™r kiÅŸilÉ™rin dÉ™ çıxış etmÉ™si, yerli strukturlarla bÉ™rabÉ™r beynÉ™lxalq qurumların qadın hüquqlarını müdafiÉ™ etmÉ™si, qadın-kiÅŸi qarşıdurmasını onların birgÉ™ ahÉ™ngdar fÉ™aliyyÉ™tÉ™ yönÉ™ldÉ™n müntÉ™zÉ™m olaraq sayı artan gender konsepsiya vÉ™ proqramlarının É™vÉ™z etmÉ™si - qadın probleminin yeni cÉ™hÉ™tlÉ™rini vÉ™ qadın hÉ™rÉ™katının müasir dövrdÉ™ yeni istiqamÉ™tini sÉ™ciyyÉ™lÉ™ndirÉ™n keyfiyyÉ™t göstÉ™ricilÉ™ridir. HÉ™r ölkÉ™ dünya tÉ™crübÉ™sindÉ™n qidalanaraq öz sosial, siyasi, iqtisadi, mÉ™nÉ™vi, hüquqi inkiÅŸafı vÉ™ mentalitetinÉ™ uyÄŸun inkiÅŸaf proqramı vÉ™ onun daxilindÉ™ gender vÉ™ qadın problemlÉ™ri ilÉ™ É™laqÉ™dar konkret vÉ™ özünÉ™mÉ™xsus modellÉ™r yaratmalıdır. Qeyd etmÉ™k lazımdır ki, AzÉ™rbaycan qadını öz dÉ™yanÉ™ti, iradÉ™si, aÄŸlı, tÉ™fÉ™kkürü, mÉ™rdliyi, mÉ™nÉ™vi saflığı vÉ™ kamilliyi ilÉ™ cÉ™miyyÉ™timizin hÉ™yatında, xalqımızın milli-mÉ™nÉ™vi dÉ™yÉ™rlÉ™r sisteminin formalaÅŸmasında olduqca É™hÉ™miyyÉ™tli rol oynamışdır.

Gender üzrÉ™ bÉ™zi mütÉ™xÉ™ssislÉ™rin vÉ™ politoloqların araÅŸdırmaları istisna olmaqla, gender mÉ™dÉ™niyyÉ™ti mövzusu AzÉ™rbaycanda xüsusi tÉ™dqiqat vÉ™ geniÅŸ müzakirÉ™ obyekti olmayıb. Buna isÉ™ yaranmış ehtiyac danılmazdır. Gender mÉ™dÉ™niyyÉ™tinÉ™ dair biliklÉ™rin tÉ™hlili vÉ™ ümumiləşdirilmÉ™si, É™ldÉ™ edilmiÅŸ elmi nÉ™ticÉ™lÉ™rin ictimai praktikada istifadÉ™si, maarifçilik yolu ilÉ™ gender mÉ™dÉ™niyyÉ™ti prinsiplÉ™rinin sosial idrakda vÉ™ ictimai fikirdÉ™ qÉ™rarlaÅŸması - ümummilli vÉ™zifÉ™dir. Hesab edirik ki, bu mÉ™suliyyÉ™tli iÅŸ tÉ™xirÉ™salınmadan vÉ™ ardıcıl surÉ™tdÉ™ hÉ™yata keçirilmÉ™lidir. Gender mÉ™dÉ™niyyÉ™ti ideyası, onun dÉ™rin fÉ™lsÉ™fi-kateqorial mÉ™nası, mÉ™zmun-mahiyyÉ™ti geniÅŸ ictimaiyyÉ™tin nÉ™zÉ™r-diqqÉ™tinÉ™ çatdırlmalıdır, insanlar bu mÉ™sÉ™lÉ™ ilÉ™ qayğılanmalı vÉ™ yaÅŸamalıdır. Ä°lk öncÉ™ isÉ™ problemin alim-mütÉ™xÉ™ssislÉ™r, ziyalılar, ictimai vÉ™ siyasi xadimlÉ™r, QHT rÉ™hbÉ™rlÉ™ri vÉ™ s. tÉ™rÉ™findÉ™n müzakirÉ™sini, gender mÉ™dÉ™niyyÉ™ti mövzusu ilÉ™ baÄŸlı elmi konfrans, seminar-treninqlÉ™rin keçirilmÉ™sini, müvafiq tÉ™lÉ™blÉ™rÉ™ cavab verÉ™n É™sÉ™rlÉ™rin, dÉ™rslik vÉ™ vÉ™saitlÉ™rin yazılıb nəşr olunmasını mÉ™qsÉ™dÉ™ uyÄŸun hesab etmÉ™k olar.

AzÉ™rbaycanda gender mÉ™dÉ™niyyÉ™tinin inkiÅŸafı cÉ™miyyÉ™ti təşkil edÉ™n üzvlÉ™rin mÉ™dÉ™ni sÉ™viyyÉ™sindÉ™n, hüquqi biliyindÉ™n vÉ™ ölkÉ™dÉ™ hÉ™yata keçirilÉ™n islahatların É™hÉ™miyyÉ™ti ilÉ™ adekvatlıq təşkil edir vÉ™ bütün É™hali normal, stabil vÉ™ sivil cÉ™miyyÉ™t quruculuÄŸunda fÉ™al iÅŸtirak etmÉ™lidir.

 

İstifadə olunmuş ədəbiyyat:

 

1. Abasov Ə. MirzÉ™zadÉ™ R. Müasir AzÉ™rbaycanda gender siyasÉ™ti. Bakı, SÉ™da, 2006, 204 s.

2.  Ä°brahimbÉ™yova R. TÉ™hsilin gender aspektlÉ™ri. «AzÉ™rbaycanda gender tÉ™dqiqatları». Bakı, AdiloÄŸlu, ÅŸ. 48-52.

3. PaÅŸayeva G. Sülhyaratma prosesinin gender perspektivi. «Gender. MÉ™dÉ™niyyÉ™t» mÉ™cmuÉ™si. Bakı, AdiloÄŸlu, 2003, s.l17-120.                                                      

4. Abdullayeva A. Keçid dövründÉ™ qadınların É™mÉ™k bazarında vÉ™ziyyÉ™ti. «Gender. MÉ™dÉ™niyyÉ™t» mÉ™cmuÉ™si. Bakı, AdiloÄŸlu, 2003, s. 111 -114.

5. CÉ™fÉ™rova T. QÉ™rar qÉ™bulu prosesindÉ™ qadınlarm iÅŸtirakı. «Gender. MÉ™dÉ™niyyÉ™t» mÉ™cmuÉ™si. Bakı, AdiloÄŸlu, 2003, s. 127-130                                 .                     

6. Тополь Э. Женское время. М, 1997г., с. 474-478.

7.  Дождев Д.Ð’. Римское частное право. Учебник для вузов Ðœ., Издательская группа ИНФРА Норма, 1997, s. 257.

8. Вардиман Е. Женщина в древнем мире. М., Наука, Главное управление восточной литературы, 1990, с. 145.

 

Zeynəddin Şabanov