Home page
Send mail
Forward
Back


       Abunə


BİZİM LAYİHƏLƏR









İNFORMASİYA BURAHIŞLARI

İnformasiya vərəqləri - gender nəzəriyyələrini, ictimai həyatın müxtəlif sahələrində gender münasibətlərinin müzakirə problemlərini işıqlandıran xüsusi buraxılışlardır (çap analoqu bölgələrdə yayılmışdır). Nəşrlərdə tədqiqatçılar haqda məlumatı AGİM -in məsləhətçiləri hazırlamışlar.




TƏDQİQATLAR

Bölmədə 1998-ci ildən indiki dövrə kimi Azərbaycan müəllifləri tərəfindən keçirilmiş gender tədqiqatları təqdim edilmişdir.




QAYNAR XƏTT

Təqdim edilmiş ünvanlardan hüquqi, psixoloji və tibbi yardım almaq olar.

YARDIM FORMALARI

Böhran mərkəzi:
t: 4943376
wcc@online.az


Hüquqi məsləhət, psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri.

MHAIDS Azerbaijan:
t: 5106614 mhaids@initiative.az


psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri

Elmi-tədqiqat Mərkəzi "AREAT"
t: 438 15 77:

areat@azeronline.com

nikah qeydiyyatı zamanı ailədə iqtisadi zorakılığın qarşısını alan tədbirlər kimi, nikah müqaviləsinin bağlanmasının mümkünlüyünə dair məsləhətlər

LTD "Law and Order"
t: (050) 341 06 60
law_order@gender-az.org


hüquqi məsləhət, məhkəmə iddialarının tərtibi, məhkəməyə qədər sənədlərin hazırlanması, ictimai müdafiəçi (ittihamçı) sifətində məhkəmə iclaslarında iştirak

"Təmiz dünya" vətəndaş hüquqları uğrunda sosial birlik
t: 497 10 58


Trafik qurbanlarına dəstək və trafik qurbanlarına sığınacağın verilməsi. Sığınacağın yeri ciddi surətdə məxfidir, onun yerini ancaq işçilər bilir. Qurbanlar və sığınacaq haqda informasiya gizli saxlanılır. Qurban, oraya düşəndən rəsmi hakimiyyətin icazəsinə kimi daima sığınacağın ərazisində yaşayır. Verilmiş informasiya KİV-lərdə dərc edilmir.




SƏS VERMƏ

“Azərbaycan Respublikasında gender bərabərliyi haqda” Qanunla tanışsınızmı?
Bəli
Yox

  


ETNOPROSES VƏ MİLLİ İDEYA


Millətçilik polietnik və monoetnik millətçilik formalarında təzahür edə bilir. Polietnik millətçiliyə vətəndaş millətçiliyi də deyilir. Vətəndaş millətçiliyi hər cür etnik millətçiliyi bir kənara ataraq milli həmrəyliyin dinamikasını müəyyənləşdirir və çoxmillətli ölkələrdə etnik stabilliyi tarazlayır. Bu zaman ən mühüm müsbət prinsip vətəndaş millətçiliyinin dövlət millətçiliyinə çevrilməməsi prinsipidir.

Ancaq monoetnik millətçilik zamanı millətçiliyin Dövlət millətçiliyi kimi təhlükəli amilə çevrilməsi qorxusu aradan qalxır (məs: Yaponiyada olduğu kimi).

Millət məfhumu öz təbiəti etibarilə siyasi anlayışdır. Etnos anlayışı isə bu baxımdan daha geniş, əhatəli və qədimdir. Bu anlayış (Etnos) insan toplumunun xarakterik xüsusiyyətlərinin tayfa, xalq, millət dövrlərini özündə əks etdirir: Tayfa halında etnos, xalq halına yetişmiş, etnos, nəhayət bir millət kimi özünü təsdiqləmiş etnos. Sonuncu andan başlayaraq daha kəmiyyətcə (əgər əhalinin etnik tərkibi müxtəlifdirsə) çoxluq təşkil edən etnosun üzərinə (əgər dövlətdə əksəriyyət təşkil edirsə) xeyli problemlər düşür. Bu zaman etnik azlıqların hüquqlarının müdafiəsi, onlara lazımi diqqət və qayğı milli siyasətin daha mühüm tərkib hissəsinə çevrilir.

Beləliklə, etnos anlayışı siyasi anlayış olmaqdan öncə, özündə mədəni, sosial, demoqrafik amilləri birləşdirir. Eyni zamanda dünya miqyasında xalqlar və dövlətlər arasında inteqrasiya prosesi gedir. Həmin proses aşağıdakı zəminə əsaslanır: birincisi, müstəqillik, iqtisadi suverenitet və milli dövlət, nəhayət ehtiyatlar üzərində nəzarətin qorunub saxlanılması, ikincisi, könüllülük, qarşılıqlı fayda; üçüncüsü, bütün səviyyələrdə funksiyalardan bir hissəsinin aşağıdan könüllü surətdə verilməsi və s.

Bütün bu zəmindən başlayaraq yeni bir sinonimə millət anlayışına qədəm qoyuruq. Adı çəkilən məfhum siyasi məfhum olsa da özündə etno-sosial amillərin bütün çalarlarını yaşada bilir. Həmin andan başlayaraq etnos, məfhumu ifadə etdiyi toplunun sanki tarix yaddaşına çevrilməyə başlayır və bu anlayış altında daha çox milli, dini və s. kimi etnik azlıqların hüquq və azadlıqları ifadə tərzini tapır.

Xalqların məcmu etibarilə etnik simasını yaradan xarakte­rik ənənəvi mədəniyyət və məişət xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi Etnos anlayışını anlamaqda daha səmərəli faktlar verir.

Millət anlayışı nə qədər sosial-siyasi məfhumdursa xalq anlayışı bir о qədər sosial-mədəni ifadədir. Xalq hər şeydən əvvəl öz mədəniyyətinə görə seçilir. Mədəniyyət həm də ayrı-ayrı etnosların ümumi sərvəti olaraq tarixən formalaşmış maddi və mənəvi dəyərlərdir. Çoxmillətli ölkələrdə bu sərvətlərin daşıyıcıları polietnik çoxluqdur. Azərbaycanın maddi-mənəvi dəyərlərinin yaranması prosesində bu ölkədə yaşayan bütün xalqlar iştirak etdikləri üçün bu dəyərlərin qorunmasında hamılıqla səy göstərilir.

Tarix göstərir ki, güclü vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması və təminatlı demokratiyanın bərqərar olması etnik sabitliyin ən uyğun göstəricisidir. Məhz siyasi rejimlərin xarakterik xüsusiyyətləri davamlı etnik ziddiyyət anlayışını həll etmək gücündə olur. Sosial rifahın yüksəlməsi, dövlətin cəmiyyət üzərində funksiyalarının azalması etnik münasibətlərdə xarici təsir amillərini belə heçə endirir.

Etnoslar həmişə biri-biri ilə texniki siyasi dövlət kantaktlarında olurlar. Öz ənənələrini saxlamaqla biri-biri ilə əlaqə çox zaman heç də uzun çəkmir. Gec-tez həmin proseslər ümumi xüsusiyyətlərin çoxalmasına gətirib çıxarır. Nəticədə yeni üçüncü ideya tipi meydana gəlir. Dil, din, dövlət xüsusiyyətləri ilə birləşən etnoslar ideyaların təsiri və rolu nəticəsində mühüm yeni keyfiyyətlər qazanırlar.

İlk öncə etnoslar mədəni amillərlə biri-birinə yaxınlaşırlar. Cəmiyyətin öz daxilində gedən həmin proseslərin davamı sonradan təşkilati formada aparıldıqda yaxınlaşma siyasi məzmun kəsb edərək superetnosun dövlət qurması ilə nəticələnir.

Etnointeqrasiyaların getməsi prosesi həm də başlıca olaraq coğrafi amildən, etnik müxtəlifliyin rəngarəngliyindən asılıdır. Etnik fərq özündə əsas və başlıca olan genetik ayrılığı şərtləndirir. Elə həmin amildən də doğan dil fərqi toplumun ikinci mühüm xüsusiyyətini şərtləndirir.

Ancaq bəzən ictimai-sosial həyat tərzi о qədər güclü təsirə malik olur ki, dil özü belə müəyyən dəyişikliklərə uğrayaraq yeni-yeni keyfiyyətlər qazanır.

İdeya amili etnik dövlətçiliyi milli dövlətçiliyə (Bəzən dövlət millətçiliyinə) gətirib çıxarır.

İdeyaların mahiyyəti dəyişdikcə, bəşəri dəyərlərə daha çox yer ayrıldıqca, etnik ayrılıqlara olan münasibət dərin fərqlərlə müşahidə olunmur.

Tarixən etnoslararası inteqrasiya prosesində ən başlıca rolu dini ideyalar oynamışdır.

Neçə-neçə toplumlar dinin sayəsində dirçəlib, bir araya gəlib, hətta imperiyalar yaradıblar.

Etnik münasibətləri bir neçə amil yaxınlaşdıra bilir; - о cümbdən, dil, mədəniyyət, ərazi.  İdeyalar isə etnik münasibətlərin tam bərqərar olması prosesinin dinamikasıdır. Bunsuz superetnos təşəkkül tapa bilməz. Eyni zamanda bunsuz subetnoslar məhv olub gedərdi.

Etnoslararası inteqrasiya müəyyən tarixi şəraitdən asılı ola­raq sürətlənə və zəifləyə bilər.

XVII-XVIII əsrdən başlayaraq dünya siyasətində müəyyən qanunauyğunluqlar daha aşkar görünməyə, bunlan dərk edib onlardan bəhrələnməyi bacaran qüvvələr isə hakim rolunu daha aydın oynamağa başladılar. Orta əsrlərdə dini ideyaların rolu böyük olmuşdursa, bu dövrdən etibarən sinfi, millətçi, sosial-demokratiya ideyaları özünə yer etməyə başladı. Adları çəkilən ideyalar uğrunda mübarizə aparan insanların etnik fərqi deyil, sosial mənsubiyyəti ön sırada dururdu. Nəticədə proseslərin gedişi tarixən müəyyən ərazi üçün sosial təbəqələrin, siniflərin elə formasını yaradırdı ki, məhz, ideya birliyi həmin insanlar üçün yeganə şərt olurdu.

Dini ideyalar həmin vaxt başlıca inteqrasiya amili rolunda çıxış edərək, dil fərqlərini, etnik müxtəlifliyi asanlıqla ehtiva etmiş, nəticədə ümumi mədəni nemətlər ortaya çıxmışdır.

Məhz elə bu tarixi dövr bir çox xalqların təşəkkülü dövrüdür.

Dini ideyalar xalqın formalaşmasının ana yasasıdır. Başlanğıcda qeyd etdiyimiz kimi bu zaman ümumi mədəni nailiyyətlər ortaya çıxır ki, bu da dil fərqlərinə, etnik fərqlərə belə baxmayaraq inteqrasiya prosesini dərinləşdirir, ümumi dövlət ideyasını sürətləndirir.

Dövlətlə millətin ali məqsəd və mənafeyi eyni olmalıdır. İn­sanların milli mənliyini öz tarix və mədəniyyətinə sahiblik, millətə və dövlətə mənsubluqdan doğan iftixar hissləri bütün dünyanın qlobal dəyərləridir.

Qədim adət-ənənəyə, ailə daxilində və ailənin cəmiyyətlə əlaqəsində mövcud olan əxlaq normalarına söykənən cəmiyyət saf və möhkəmdir. Dövlətçilikdə təməl prinsiplərdən mühümü olan mənəvi təməllər tarixən daha çox dini ideyalara bağlı olmuşdur.

Bəzən millətin mənəvi təməlini sarsıtmaq üçün onun içində digər din, məzhəb və təriqətləri təbliğ və təşviq edirlər, mənəviyyat pozulur, dövlətin tənəzzülü prosesi başlanır. Etnos ta­rixi sınaq qarşısında qalır. Deqrodasiya prosesləri bu anlarda daha sürətli olur.

Beləliklə ideyalar təməl prinsiplərindən asılı olaraq etnoslararası inteqrasiyada mənfi rola da malik ola bilər.

Bu gün Azərbaycanda müxtəlif xalqları özündə birləşdirən Azərbaycançılıq ideyası mühüm müsbət tarixi əhəmiyyət daşıyır. Bu mənim vətənim Azərbacandır prinsipini mütləqləşdirir.

Müasir Dünyanın qlobal problemlərinin həlli ən yaxşı qloballaşmaya belə ehtiyatla yanaşmağı özündə ehtiva edir. Məhz Azərbaycançılıq dəyərlərini qorumaqla bir bu problemlərin həllinə çalışmalıyıq.

XXI əsr Dünya siyasətində qanunauyğunluğun yeni mərhələsidir. Bəlkə də son gərgin mərhələsidir. Bu mərhələ özünün spesifik dəyərləri ilə yaddaqalandır. Artıq ayrı-ayrı dövlətlərin ayrı-ayrı ideyaların, ayrı-ауrı xalqların deyil, bütünlükdə hamının hamıdan asılılığından söhbət gedir, lakin Qlobal dünyanın həllolunmaz problemləri ayrı-ауrı millətlərin dini və mənəvi dəyərləri üzərinə çökməməlidir, əksinə belə dəyərlərdən bəhrələnməlidir. Müasir Dünyanın «Qloballaşma ideyası» həm də etnik identifikliyin qorunub saxlanılması üçün Beynəlxalq Konvensiyalarla da uzlaşdırılmalıdır.

Azərbaycanda müxtəlif etnosları bir amal ətrafında birləşdirən Azərbaycançılıq ideyası şüurlarda ötən əsrin əvvəllərində baş qaldırsa da bu zaman həmin ideya çox kiçik bir çevrəni əhatə edirdi.

Bu gün həmin ideya şüurlarla özünə dərin yer tutmuşdur. Azərbaycançılıq vətən mənsubluğu və dini inanc ümumiliyini özündə çox aydın ehtiva edərək müasir dünyanın qlobal dəyərlərindən itkisiz xilas olmaq üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Torpaqlarımızın 25 %-dən artıq hissəsinin işğal altında olduğu XXI əsrdə biz bir millət olaraq öz milli mənlik şüurumuzu Azərbaycançılıq dəyərləri çərçivəsində möhkəmləndirməli qloballaşmanın qeyri-insani təzahürlərindən qorunmalıyıq.

 

İstifadə olunmuş ədəbiyyat:

 

1.   Л.Гумилев "Этногенез и биосфера земли", стр. 183-185.

2.   S.Sveyq "Vətəndaş cəmiyyəti ideyası", səh. 53.

 

Hüseyn İbrahimov

SAYTIN XƏBƏRLƏRİ

"Gender və din"/"Məqalələr" bölməsində Elşad Mirinin kitabları təqdim edilmişdir:
- İslam dini zorakılığı qadağan edir
- İslamda qadın-kişi bərabərliyi
- İslamda qadının ictimai həyatdakı rolu
- İslamda ailə həyatı




VİRTUAL MUZEY

XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda qadınların ictimai fəallığının gözəl nümunələri mövcuddur. Azərbaycanda qadın fəallığı, öz yolunu maarifçilik və xeyriyyəçilik ideyalarının yayılmasından başlayaraq, əlbəttə, hər bir ölkədə mədəni, dini, milli ənənələrlə formalaşdırılan spesifik cizgilərinə malik idi. Toplanmış informasiya, şübhəsiz, qadın və gender problemləri sahəsində işləyən müəllimlər, tarixçilər və tədqiqatçılar üçün yardımçı material olacaq. Onlar bu nadir sənədlərdən tarixi istinadlar, vizual və şifahi şəhadət şəklində istifadə etmək imkanı əldə edəcəklər.




AVROPA QADIN TEZAURUSU

Avropa Qadın Tezaurusu - məlumatlar bankında, İnternetdə, qadın kitabxanalarında, sənəd mərkəzlərində və arxivlərdə "qadın" informasiyasının təyin edilməsi və axtarışı üçün professional vasitədir. Tezaurusda 2087 termin var. Tezaurusun Azərbaycan versiyasına bizim cəmiyyətin sosial-siyasi reallıqlarını, milli mədəniyyətimizi və islam mədəniyyətini əks etdirən 589 terminlər daxil edilmişdir.




GENDER DİREKTORİYASI

Gender direktoriyası - qadın və gender məsələlərinə cəlb edilmiş bütün milli strukturlar üzrə verilənlər bankıdır: dövlət strukturları, milli parlament, biznes sektoru, KİV-lər, beynəlxalq təşkilatlar, diplomatik korpuslar, hüquq müdafiəçiləri, yazıçılar, şairlər, rəssamlar və s. Diqqət: direktoriya linklər vasitəsilə qadın QHT-lərin verilənlər bazası, gender layihələrini yerinə yetirən QHT-lərin verilənlər bankı, gender fənləri üzrə tədqiqatçıların və müəllimlərin verilənlər bankı ilə əlaqədardır.




AİLƏ, QADIN VƏ UŞAQ PROBLEMLƏRI ÜZRƏ DÖVLƏT KOMİTƏSİ

Azərbaycan Prezidenti İ.Əliyevin təşəbbüsü ilə 2006-cı il fevralın 6-da Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. Dövlət Komitəsinin sədri Bakı Dövlət Universitetinin professoru, siyasət elmləri doktoru Hicran Hüseynovadır.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR MİLLİ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair milli sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR BEYNƏLXALQ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair beynəlxalq sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazasına rəsmi surətdə qeydə alınmış və qeydə alınmamış təşkilatlar, qadın qrupları daxildir. Diqqət: ölkədə dəqiq profilli QHT-lər yoxdur, ona görə də informasiyanın dolğunluğu üçün axtarışı bir neçə açar sözlər üzrə aparmaq tövsiyə olunur.




GENDER LAYİHƏLƏRİNİ YERİNƏ YETİRƏN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazası 1998-2007-ci illər üzrə gender problemlərinə dair beynəlxalq və milli layihələr haqda informasiya təqdim edir. Axtarış həm tematik açar sözlər, həm də QHT-lərin adı üzrə həyata keçirilir.






Human Rights in the XXI Century - Azerbaijan
















Regional Initiative of Women's Groups for Promoting ICT as a Strategic Tool for Social Transformation




     Sayt «Açıq Cəmiyyət» İnstitutu - Yardım Fondu tərəfindən hazırlanıb