Home page
Send mail
Forward
Back


       Abunə


BİZİM LAYİHƏLƏR









İNFORMASİYA BURAHIŞLARI

İnformasiya vərəqləri - gender nəzəriyyələrini, ictimai həyatın müxtəlif sahələrində gender münasibətlərinin müzakirə problemlərini işıqlandıran xüsusi buraxılışlardır (çap analoqu bölgələrdə yayılmışdır). Nəşrlərdə tədqiqatçılar haqda məlumatı AGİM -in məsləhətçiləri hazırlamışlar.




TƏDQİQATLAR

Bölmədə 1998-ci ildən indiki dövrə kimi Azərbaycan müəllifləri tərəfindən keçirilmiş gender tədqiqatları təqdim edilmişdir.




QAYNAR XƏTT

Təqdim edilmiş ünvanlardan hüquqi, psixoloji və tibbi yardım almaq olar.

YARDIM FORMALARI

Böhran mərkəzi:
t: 4943376
wcc@online.az


Hüquqi məsləhət, psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri.

MHAIDS Azerbaijan:
t: 5106614 mhaids@initiative.az


psixoloji bərpa edilmə, psixiatr, nevropotoloqun məsləhətləri

Elmi-tədqiqat Mərkəzi "AREAT"
t: 438 15 77:

areat@azeronline.com

nikah qeydiyyatı zamanı ailədə iqtisadi zorakılığın qarşısını alan tədbirlər kimi, nikah müqaviləsinin bağlanmasının mümkünlüyünə dair məsləhətlər

LTD "Law and Order"
t: (050) 341 06 60
law_order@gender-az.org


hüquqi məsləhət, məhkəmə iddialarının tərtibi, məhkəməyə qədər sənədlərin hazırlanması, ictimai müdafiəçi (ittihamçı) sifətində məhkəmə iclaslarında iştirak

"Təmiz dünya" vətəndaş hüquqları uğrunda sosial birlik
t: 497 10 58


Trafik qurbanlarına dəstək və trafik qurbanlarına sığınacağın verilməsi. Sığınacağın yeri ciddi surətdə məxfidir, onun yerini ancaq işçilər bilir. Qurbanlar və sığınacaq haqda informasiya gizli saxlanılır. Qurban, oraya düşəndən rəsmi hakimiyyətin icazəsinə kimi daima sığınacağın ərazisində yaşayır. Verilmiş informasiya KİV-lərdə dərc edilmir.




SƏS VERMƏ

“Azərbaycan Respublikasında gender bərabərliyi haqda” Qanunla tanışsınızmı?
Bəli
Yox

  


AİLƏDAXİLİ PSİXOLOJİ PROBLEMLƏR


Cəmiyyət ailənin təməli üzərində qurulur. Ona görə də qədim zamanlardan ailə məsələsinə ən ciddi bir məsələ kimi baxılıb.

Cəmiyyətdə stabilliyin və harmoniyanın təşəkkül tapmasında ailənin üzərinə xüsusi yük düşür. Öz daxili qayda-qanunları ilə formalaşıb inkişaf edən ailə səmimi münasibətlərə əsaslanaraq, mövcud mədəni-psixoloji əlaqələrə və meyarlara söykənməklə sturkturunu qoruyub saxlayır.

Ailənin mahiyyəti onun funksiya və quruluşundan, hər bir ailə üzvünün yerinə yetirdiyi rolu ilə diterminə olunur. Ailə ictimai həyatda yerinə yetirdiyi təsərrüfat - iqtisadi, nəsilartırma, tərbiyə və emosional, rekreativ, kommunikativ və tənzimləyici funksiyaları vasitəsilə bütöv bir sistem təşkil edir. Bu funksiyalar isə birdən-birə formalaşmamış, ailənin promiskutet, sindiasmik, dual-nəsli və s. tiplərində təzahür edərək bugünkü vəziyyətə çatmışdır.

Ailənin sağlamlığı üçün çox şərtlər gərəkdir. Sosial-iqtisadi, mənəvi-intellektual, əxlaqi-etik və bioloji-psixoloji amillər bu cəhətdən daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Ailə yalnız iki gəncin təmiz sevgisi üzərində qurulmur. Sevgi və məhəbbət min bir sahəsi olan ailənin ilkin bünövrəsi və təməlidir. Sonralar hərəkət və davranışlar, mühit və adamlarla ünsiyyət, həyat və həyati problemlərə münasibətlər çoxalır, ailə həyatı getdikcə mürəkkəbləşir. İqtisadi amillərlə yanaşı, ailəyə tibbi-bioloji, psixoloji amillər öz təsirini göstərməyə başlayır (4, s.3).

Ümumiyyətlə, mübahisəsiz, konfliktsiz ailə təsəvvür etmək olarmı? İnamla deyə bilərik ki, konfliktsiz, mübahisəsiz ailə olmur. Buna baxmayaraq 30, 40, 50 il davam edən çox ailələr vardır. Deməli ailədə mübahisələr olur, amma mübahisə edən tərəflərin hər ikisinin və yaxud heç olmasa birinin mədəni səviyyəsi, bir-birinə olan sevgi, məhəbbəti bu mübahisənin müəyyən bir çərçivədən çıxmasına imkan vermir. İki şəxs bəxtini, qismətini birləşdirib ailə qurduqda bu günə kimi «mənimki» deyilən hər bir şey indi yalnız «bizimki» deyilməsi üçün səy göstərilməsi vacibdir. Bu yalnız maddi cəhətə deyil, mənəvi cəhətə də aiddir. Bu «bizim» prinsipi ər-arvad tərəfindən nə qədər tez qəbul olunarsa, xoşagəlməz mübahisələr, söz-söhbət də bir о qədər tez aradan qalxıb yox olar. Bəzi ailələrdə isə əksinə olur. İlk vaxtlar guya sevən gənclər qısa müddətdən sonra bir-birini sevmədiklərini, yanıldıqlarını anlayır və bu zaman xasiyyətlərini uyğunlaşdırmaq əvəzinə tərəflər kin, ədavət hisslərini daha da kəskinləşdirirlər.

Adamların təxminən 30 faizi bir-birini sevmədən ailə qururlar. Buraya ilk növbədə qohum və tanışlar, ana və bacılar vasitəsilə yaranan ailələr daxildir. Bir çox ailələr isə təsadüfi tanışlıq əsasında yaranır. Müəyyən mülahizə ilə bağlanan nigahlara da az təsadüf olummur. Boşanmaya aid statistika göstərir ki, bu ailələrin bir qismi müəyyən vaxt keçdikdən sonra dağılır (3, s.557). Belə ailələrə azömürlü ailələr deyilir. 1978-ci ildə boşanma nəticəsində dağılan ailələrdən 3,7 faizinin ömrü 1 il, 25,4 faizinin ömrü 1-2 il, 17,9 faizinin ömrü 3-4 il olmuşdur. Azömürlü ailələrin uğursuz taleyini təkcə məhəbbət qanunlarına bağlamaq nə dərəcədə doğrudur. Qarşılıqlı məhəbbət olmadan yaranmış ailələrin hamısı sonradan dağılırmı? Xeyr! Hətta bir-birini sevmədən ailə qurmuş ər və arvadın bir çoxu sözün həqiqi mənasında xoşbəxt yaşayırlar. Onlar evlənəndən sonra bir-birinə sanki sevmək öyrədir və sağlam uşaqlar tərbiyə edirlər. Görəsən, qarşılıqlı məhəbbət əsasında yaranmış ailələrdən birinin qısa müddətdə dağılması, о birinin möhkəmlənməsi xoşbəxt ailə kimi inkişaf etməsi nə ilə əlaqədardır? (3, s.557)

Ailənin inkişafında bir çox böhranlı dövrlər mövcuddur. Bunlar hansılardır? Ailə həyatının birinci ili - bu dövr ərlə-arvadın bir-birinə alışması dövrüdür. Bu, iki «mənin» birləşib «biz» olmasıdır. Bu zaman hisslər inkişaf edir, bir-birinə sevgi, məhəbbətin soyuması, subyektlərin həyatda olduğu kimi qavranılması başlayır. Bu zaman kəbinlərin 30% dağılır (L.Darko). İkinci böhranlı dövr uşaqların anadan olması ilə bağlıdır. Hələlik tam möhkəmlənməmiş «biz» sistemli ciddi imtahanla rastlaşır. Bu zaman baş verən konfliktlərin əsasını nə təşkil edir?

- ərlə-arvadın peşə-ixtisasartırma imkanlarının pisləşməsi.

- onların fəaliyyətində şəxsi maraqları ilə bağlı işlərlə məşğul olmaq imkanlarının azalması (xobbi).

- uşağa xidmətlə əlaqədar qadın yorğunluğu bu zaman onun seksual fəallığının azalması.

- uşaqların tərbiyəsinə ərlə-arvadın münasibətlərinin üst-üstə düşməməsi.

Üçüncü böhranlı dövr - ərb-arvadın birlikdə yaşamasının orta illərinə təsadüf edir. Bu zaman konfliktlərin oxşarlığı, cansıxıcılığına təsadüf olunur. Subyektlərin bir-birindən doyması baş verir. Hisslərdə yenilik olmur. Bu dövrü hətta duyğu və hisslərin aclıq dövrü də adlandırırlar, başqa sözlə, ərlə-arvad bir-birindən doyur, yeni hisslər axtarırlar (Y.Rurkov).

Dördüncü dövr ərlə-arvadın münasibətlərində konfliktlər təxminən 18-24 il ailə həyatından sonra baş verir. Bunun baş verməsi uşaqların getməsi ilə təklik hissinin baş qaldırması, arvadın emosional asılılığının artması, ərinin kənarda öz seksual tələbatlarının ödəməsi ilə bağlı olur (S.Kratoxvil) (5, s.82).

Ərlə-arvad arasında konfliktlərin baş verməsinə xarici faktorlar da təsir edir: ər və ya arvadın işdə həddən artıq olmaları, iqtisadi çətinliklər, ailə subyektlərinin hansınınsa işə düzələ bilməməsi, yaşayış üçün mənzilin olmaması və s.

Bunlarla yanaşı, makrofaktorlar da konfliktlərin baş verməsinə səbəb olur. Məsələn, müasir dövrdə cəmiyyətimizdə sosial vəziyyət, mənəvi dəyərlərin qiymətsizləşməsi, ailədə qadının ənənəvi vəziyyətinin dəyişilməsi qadının iqti­sadi müstəqilliyi, evdar vəziyyətində olması, maliyyə çətinlikləri, dövlətin sosial sahəyə diqqətin azalması və s. (1, səh.52).

Beləliklə, tədqiqatçılar göstərir ki, təxminən ailələrin 80-85%-də konfliktlər baş verir, qalan 15-20%-ində isə narazılıqlar özünü göstərir. Konfliktlərin tez-tez baş verməsi dərinliyi və onların istiqamətindən asılı olaraq böhranlı, kon­fliktli, problemli və nevrotik xarakterli ailələrdə özünü göstərir.

Böhranlı ailə. Ərlə-arvadın maraq və tələbatları çox ciddi şəkildə toqquşur və bu, ailənin həyati fəaliyyətinin mühüm sahələrinə öz təsirini göstərir. Bu zaman onlar barışmazlıq nümayiş etdirir, güzəştə getmək istəmirlər. Belə ailələr ya dağılır, ya da dağılmaq ərəfəsindədir.

Konfliktli ailə. Ərlə-arvad arasında elə sahələr var ki, orada daim maraqlar toqquşur, uzun davam edən güclü və mənfi emosional vəziyyət özünü göstərir. Ailə kəbin, başqa faktorlar hesabına, kompromislər hesabına qorunub saxlanır.

Problemli ailə. Burada kəbinin möhkəmliyinə hiss ediləcək zərbə səviyyəsinə gətirib çıxaran uzunmüddətli çətinliklər xarakterikdir. Məsələn, evin olmaması ailə subyektlərinin birinin uzun sürən xəstəliyi, ailəni saxlamağa vəsaitin olmaması, uzunmüddətli tabeçilik və s. Belə ailələrdə münasibətlərin toqquşması, psixi pozuntuların baş verməsi özünü göstərir.

Nevrotik ailə. Burada ər və ya arvadın psixikasında irsən keçmiş psixi pozğunluq əsas səbəbdir. Belə ailələrdə psixoloji çətinliklər özünü göstərir. Ərlə arvadın hərəkətlərində, münasibətlərində ciddi narahatlıq halları, yuxusuzluq, hər xırda işə, hadisəyə emosional münasibət, həddindən artıq aqressivlik və s. özünü göstərir.

Ərlə arvadın münasibətlərinin konfliktliliyi açıq və gizli özünü göstərə bilir. Gizli konfliktlərə nümayişkaranə danışmamaq, acıqlı nəzərlə baxmaq, münasibətlərdə üzə çıxan soyuqluğu aid etmək olar,

Açıq konflikt açıq söhbət zamanı mədəni şəkildə özünü göstərir: hər iki tərəf bir-birini sözlə təhqir edir; nümayişkaranə hərəkətlər edir. Məsələn, qapını çırpır, qab-qacaq sındırır, yumruqlarını stola vurur və s. fiziki üsullarla təhqir edir (6; s.75).

Konfliktli ailələrdə psixoloji məsləhətlərin mahiyyəti ailənin həyatını cəmləşdirən və incikliklərə səbəb olan, xüsusən ailə bir mərhələdən digərinə keçən zaman neqativ və ya pozitiv məsləhətlərin təşkilidir.

Psixoloji məsləhətin əsas vəzifələri:

Müraciət edən şəxslərə fərdi və ya qrup şəklində mürəkkəb məsələlərin həllində məsləhət vermək; psixoloji biliklər və уa konfliktlərin həllində kömək; konfliktli ailələrin üzə çıxarılması, onlarda məsləhətlərin təşkili, əг və arvada ailə çətin situasiyaya düşdükdə düzgün əxlaqi fəaliyyətin seçilməsində, səhvlərini aşkara çıxarmaqda kömək etmək, psixi vəziyyətin özünü tənzimləmə metodlarına öyrətmək.

Ailə məsləhətlərinin verilməsi ailə üzvlərinin müalicəsinin (terapiyasının) bir növüdür. Bu zaman əsasən söz konfliktli ailəyə sadə, qısamüddətli psixoterapevtik təsirdən gedir (1, s.73).

Psixoloji məsləhətin lazımlığının müəyyənləşməsi və ailəуə təsirinin səmərəliliyinin proqnozlaşdırılması - ərlə arvadın münasibətlərinin korreksiyasının ilk diaqnostik mərhələsidir. Diaqnostik mərhələ özündə struktur, təsviredici, dinamik, genetik və proqnostik səviyyələri birləşdirir. Ərlə-arvadın konfliktlərinin diaqnostikası üçün konfliktli situasiyaların təhlili metodikasını tətbiq etmək məsləhət görülür. Konfliktli ailənin münasibətlərinin bəгра olunması məsləhətin ikinci mərhələsi hesab edilir. Bu mərhələyə keçidin müvəffəqiyyətli olması məsləhət verilənlərin psixi gərginliyinin azalması ilə başlayır.

Ərlə arvadın münasibətlərini normallaşdıran zaman aşağıdakıları nəzərə almaq vacibdir:

- psixoloqun iştirakı ilə konfliktin yenidən qızışmasına yol verməmək (təhqir etmək, kobudluq və s.);

- tərəflərin heç birinin müdafiəçisi olmamaq, belə ki, çox zaman tərəflər psixoloqu öz tərəfinə cəkməyə çalışırlar;

- tərəflərin müdafiə etdikləri normalara, dəyərlərə hörmətlə yanaşmaq;

- məsləhət verməyə tələsməmək, düzgün qərarın qəbul edilməsinə kömək etmək;

- anonimliyi, xüsusən ərlə arvadın intim münasibətlərinin öyrənilməsi zamanı qorunması (1, s.74).

Keçmişə nisbətən, müasir şəraitdə ailədə uşaqlara, xüsusilə həddi-buluğa çatmış gənclərə münasibət tamamilə dəyişmişdir. Ailə üzvləri bilavasitə ictimai təsərrüfatda çalışır və oradan da lazımi maaş alırlar. Belə bir şəraitdə gənclər iqtisadi və maddi cəhətdən valideynlərindən asılı olmadıqları üçün, onlar öz hərəkətlərində (xüsusilə sevgi, məhəbbət, təhsil almaq və s.) azaddırlar. Buna baxmayaraq, bir çox məsələlərdə (evlənmək, şəhərə köçmək, boşanmaq və s.) valideynlərin fıkri vacib sayılır. Ümumiyyətlə, uşaqlarla valideynlər arasında qarşılıqlı anlaşma və razılıq hökm sürür. Onların arasında münaqişə və anlaşılmazlıqlara çox az hallarda təsadüf edilir (2, s.82).

Nigahın ilk dövrlərində və ümumiyyətlə ər-arvad arasın­da konfliktlər nə səbəbə baş verir? Mütəxəssislər bu səbəbləri aşağıdakı ardıcıllıqla göstərirlər.

1. Ər-arvad münasibətlərində etik normaların (xəyanət, qısqanclıq) pozulması.

2. Bioloji uyğunsuzluq.

3. Ər-arvaddan birinin və ya hər ikisinin onları əhatə edən adamlarla (qohum, dost, tanış və s.) pis münasibətdə olması.

4. Həyata marağın və tələblərin uyğunsuzluğu.

5. Uşağa qarşı pedaqoji mövqeyin müxtəlifliyi.

6. Ər-arvaddan birində, bəzən isə hər ikisində şəxsi çatışmazlıqların olması.

7. Valideynlərlə uşaqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın olmaması.

Bu səbəblər ən çox konflikt yaradan səbəblərdir, ancaq ola bilsin ki, bəzi ailələrdə-başqa səbəblər də meydana çıxsın. Əsas məsələ narazılığın əmələgəlmə səbəbini bilmək deyil, bu narazılıqları aradan qaldırmaq üçün hər birinin düzgün hərəkət etməsidir (4, səh.32).

Bir-birini sevən ər-arvad ailədə mübahisələri mədəni şəkildə aparmalı və tərəflərdən heç biri qalib gəlmək məqsədi güdməməlidir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, sənin qələbən sevdiyin şəxsin məğlubiyyətidir. Ər-arvad bir ailə təşkil etdiyindən hər hansı tərəfin qələbəsi ailənin məğlubiyyəti deməkdir (4, s.27).

Ər-arvad arasında mübahisələr üçün səbəb yarandıqda onlardan hər biri öz dediyinin həqiqət olduğunu isbat etməyə çalışmayıb, ikilikdə mübahisənin səbəbini aradan qaldırmağa səy etməlidirlər.

Ailə mübahisələrində hər bir halda hörmət pərdəsini sax­lamaq vacibdir. Mübahisə vaxtı bir-birini acılamaq, alçatmaq, təhqir etmək yol verilməz haldır. Mübahisənin ən qızğın dəqiqələrində belə ər-arvad az müddət əvvəl münasibətlərin nə dərəcədə yaxşı olduğunu, birgə keçirilən xoşbəxt günləri unutmamalı və mübahisəni son həddə çatdırmalıdır. Burada xalqın söylədiyi «savaşanda geri çəkilmək (yaxud barışıq) üçün yer saxla» fikrini xatırlatmaq pis olmazdı.

Dava-dalaş və münaqişəni sülhlə qurtarmaq üçün ən yaxşı vasitə - kişinin və ya qadının özünə «bu gün səni narahat edən nədir?» sualını verib, vicdanla da bu suala cavab almaqdır. Bu zaman aydın olur ki, xörəyin duzunun çox olması, sadəcə olaraq idarədə müdirlə qanqaraldan «söhbətdən» sonra əsəbləri sakitləşdirmək üçün xörəyin duzu bəhanə olmuş və nahaq уеrə о arvadının qəlbinə toxunmuşdur. Ailədə müxtəlif səbəblərdən baş verən mübahisə və münaqişələri (avtobusda xoşa gəlməyən konflikt, uşağın məktəbdə pis qiymət alması, televizorun xarab olması və s.) ər-arvad heç zaman savaşa çevirməməlidir. Çox vaxt mübahisəyə səbəb gənclərin subay vaxtından qalma vərdişləri olur. Vərdişlər müxtəlif ola bilər. Onlardan zərərsiz və asanlıqla tərgidilə bilənlərə fikir vermək lazım deyil, çünki belə vərdişlər birgə həyat tərzi nəticəsində unudulacaqdır. Ciddi, zərərli və müqabil tərəfə ziyan verən, onu əsəbləşdirən adətləri isə tədricən tərgitmək lazımdır. Amma hansı adət olursa-olsun, onu birdən-birə tərgitməyi tələb etmək düzgün deyil. Bunun üçün müəyyən vaxt lazımdır. Bəzi gənc qadınlar «Əgər sən futbola gedirsənsə, siqaret çəkməyi tərgitmirsənsə, deməli məni sevmirsən» deyirlər. «Ya sən tərgidəcəksən, ya da mən bu evdən gedəcəyəm». Məsələnin belə qoyulması qısa bir müddətdə münasibətlərin pisləşməsinə gətirib çıxarır.

Göstərilən bu səbəblər bəzən ailənin dağılmasına səbəb olur. Belə hallarda ərizədə ayrılmağın səbəbi qarşısında: «Xasiyyətimiz uyğun gəlmədi» sözləri yazılır. Halbuki burada xasiyyət yox, tərbiyə əsas rol oynayır.

Yuxarıda qeyd etdik ki, konfliktləri yaradan səbəblərdən biri ər-arvad münasibətlərində etik normaların pozulmasıdır. Bu konfliktlərdə qısqanclıq, xəyanət xüsusi yer tutur. Qısqanclığın yaranmasının iki növü ən çox müşahidə olunur. Bunlardan birincisi özündə qeyri-sadiqlik, ailəyə xəyanət nəticəsində yaranan qısqanclıqdır. Özündə yaranan xəyanət meylinin olması hissini qarşı tərəfə də aid edir. İkinci aşılanmış qısqanclıqdır. Bu həyati təcrübədən yaranır. Öz valideynlərinin, dostlarının, tanışlarının ailəyə xəyanəti, ər-arvadın sadiq olmaması haqqında söhbətlər, bu haqda kinofilmlər, kitablar bəzi şəxslərdə «xəyanətsiz yaşamaq olmaz» təsəvvürü yarada bilər.

Qısqanclıq hissləri meydana çıxdıqda müəyyən bir nəticəyə gəlmək üçün ər-arvad tələsməməli, öz xasiyyətlərini düzgün qiymətləndirməli, müxtəlif dedi-qodulara, böhtanlara inanmamalıdırlar. Başqalarının səhvlərinə baxıb özləri də səhvə yol verməməlidirlər.

Ailə konfliktlərinin yaranma səbəblərindən biri də tələbatların, о cümlədən seksual tələbatların təmin olunmaması əsasında əmələ gəlir. Çox vaxt hətta bir-birini həqiqətən çox sevən ər-arvad bu mövzuda ümumi dil tapa bilmirlər.

Nigahda düzgün həmahəng cinsi əlaqə münasibətinin təşkil edilməsi, şübhəsiz ki, ər-arvadın hər ikisinin sağlamlığına, əhval-ruhiyyəsinə müsbət təsir göstərməklə, ailədə mənəvi atmosferi yaxşılaşdırır.

Ailənin təməlini möhkəmləndirən ən mühüm cəhətlərdən biri ailədə uşaqların olmasıdır. Uşaqlar ailədə qadını və kişini bir-birinə bağlayan əsas amillərdən biridir (səh.7).

Uşaqların tərbiyəsində cinsi tərbiyə böyük rol oynayır. Bu tərbiyəni tez başlamaq lazımdır. Uşaqlar tez-tez bu sözləri eşidir. «Sən oğlansan», «Sən qızsan». Cinsi tərbiyənin ümumiyyətlə, tərbiyə kimi nə şəkildə, nə həcmdə uşağa çatdırılacağı tərbiyəçi tərəfindən nəzərə alınmalıdır. Ailələrdə atanın hörmətinin nisbətən azalması, uşaqların cinsi tərbiyəsinə mənfi təsir göstərir. Qadının hakim olduğu ailələrin qızları analarının xasiyyətlərini özlərinə timsal seçərək, gələcəkdə bu xətti yürütməyə çalışacaqlar.

Əksinə atalar əzazil xasiyyətli ailələrdə uşaqlar qadının cəmiyyətdə rolu haqqında yanlış fikirdə olurlar. Qızlar ərlərirıin qul kimi tələblərini yerinə yetirir, oğlanlar isə qadına istismar obyekti kimi baxan kişilərə çevrilirlər (4, s.25).

Deyilənləri yekunlaşdıraraq ər-arvadın xoşbəxt, sakit ailə həyatı yaşaması üçün aşağıdakı tövsiyələrə əməl etməsi lazımdır.

1. Eyni sözü, tələbi çox təkrar etməyin.

2.  Bir-birinizi qısa müddətdə dəyişməyə çalışmayın (özü-nüzə oxşatmağa). İllərlə qanına, canına hopmuş adətləri qısa müddətdə unutmaq, əl çəkmək çətindir. Bunun üçün vaxt tələb olunur.

Xüsusilə uşaqların və başqalarının yanında bir-birini tənqid etdikdə, bu onların hər ikisini uşaqların nəzərində alçaldır.

3. Ər-arvad bir-birini qiymətləndirməyi öyrənməlidirlər.

4. Əг-arvad bir-birinə qarşı çox diqqətli olmalıdır.

5. Ər-arvad bir-birinə qarşı nəzakətli olmalıdır.

6. Ər-arvad yalnız yaxşını yadda saxlamalıdır,  pisi unutmalıdır.

7.  Ər-arvad bir-birini qorumalıdır (xəstəliklərdən, konfliktlərdən, zərərli adətlərdən və s.).

Belə atalar sözü də var: «Birinci Dövlət sağlamlıqdır, ikincisi - xoşbəxt ailə».

 

İstifadə olunmuş ədəbiyyat:

 

1. R.H.Məmmədzadə «Konfliktlər, ailələr, məktəblilər». Bakı, 2004.

2. Gender tədqiqatları. Bakı, 2000.

3. Ə.S.Bayramov, Ə.Ə.Əlizadə «Psixologiya». Bakı, 2002.

4. Gənc ailələr. Bakı, 2001.

5. Шейков В.П. «Конфликты в нашей жизни и их разре­шение». Минск.1996.

6. Эглите А. «Семья». Рига, 1998.

 

Afət Kamalova

 

SAYTIN XƏBƏRLƏRİ

"Gender və din"/"Məqalələr" bölməsində Elşad Mirinin kitabları təqdim edilmişdir:
- İslam dini zorakılığı qadağan edir
- İslamda qadın-kişi bərabərliyi
- İslamda qadının ictimai həyatdakı rolu
- İslamda ailə həyatı




VİRTUAL MUZEY

XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda qadınların ictimai fəallığının gözəl nümunələri mövcuddur. Azərbaycanda qadın fəallığı, öz yolunu maarifçilik və xeyriyyəçilik ideyalarının yayılmasından başlayaraq, əlbəttə, hər bir ölkədə mədəni, dini, milli ənənələrlə formalaşdırılan spesifik cizgilərinə malik idi. Toplanmış informasiya, şübhəsiz, qadın və gender problemləri sahəsində işləyən müəllimlər, tarixçilər və tədqiqatçılar üçün yardımçı material olacaq. Onlar bu nadir sənədlərdən tarixi istinadlar, vizual və şifahi şəhadət şəklində istifadə etmək imkanı əldə edəcəklər.




AVROPA QADIN TEZAURUSU

Avropa Qadın Tezaurusu - məlumatlar bankında, İnternetdə, qadın kitabxanalarında, sənəd mərkəzlərində və arxivlərdə "qadın" informasiyasının təyin edilməsi və axtarışı üçün professional vasitədir. Tezaurusda 2087 termin var. Tezaurusun Azərbaycan versiyasına bizim cəmiyyətin sosial-siyasi reallıqlarını, milli mədəniyyətimizi və islam mədəniyyətini əks etdirən 589 terminlər daxil edilmişdir.




GENDER DİREKTORİYASI

Gender direktoriyası - qadın və gender məsələlərinə cəlb edilmiş bütün milli strukturlar üzrə verilənlər bankıdır: dövlət strukturları, milli parlament, biznes sektoru, KİV-lər, beynəlxalq təşkilatlar, diplomatik korpuslar, hüquq müdafiəçiləri, yazıçılar, şairlər, rəssamlar və s. Diqqət: direktoriya linklər vasitəsilə qadın QHT-lərin verilənlər bazası, gender layihələrini yerinə yetirən QHT-lərin verilənlər bankı, gender fənləri üzrə tədqiqatçıların və müəllimlərin verilənlər bankı ilə əlaqədardır.




AİLƏ, QADIN VƏ UŞAQ PROBLEMLƏRI ÜZRƏ DÖVLƏT KOMİTƏSİ

Azərbaycan Prezidenti İ.Əliyevin təşəbbüsü ilə 2006-cı il fevralın 6-da Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. Dövlət Komitəsinin sədri Bakı Dövlət Universitetinin professoru, siyasət elmləri doktoru Hicran Hüseynovadır.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR MİLLİ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair milli sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN HÜQUQLARINA DAİR BEYNƏLXALQ SƏNƏDLƏR

Bölmədə kişilər və qadınlar arasında bərabərliyin əldə olunmasına, qadınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və qadın hüquqlarının müdafiəsinə dair beynəlxalq sənədlər təqdim edilmişdir.




QADIN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazasına rəsmi surətdə qeydə alınmış və qeydə alınmamış təşkilatlar, qadın qrupları daxildir. Diqqət: ölkədə dəqiq profilli QHT-lər yoxdur, ona görə də informasiyanın dolğunluğu üçün axtarışı bir neçə açar sözlər üzrə aparmaq tövsiyə olunur.




GENDER LAYİHƏLƏRİNİ YERİNƏ YETİRƏN QHT-LƏRİN VERİLƏNLƏR BAZASI

Verilənlər bazası 1998-2007-ci illər üzrə gender problemlərinə dair beynəlxalq və milli layihələr haqda informasiya təqdim edir. Axtarış həm tematik açar sözlər, həm də QHT-lərin adı üzrə həyata keçirilir.






Human Rights in the XXI Century - Azerbaijan
















Regional Initiative of Women's Groups for Promoting ICT as a Strategic Tool for Social Transformation




     Sayt «Açıq Cəmiyyət» İnstitutu - Yardım Fondu tərəfindən hazırlanıb